گزارش جلسه فعالان جنبش زنان برای بررسی ایده منشور زنان
میدان زنان:
اولین جلسه نشست هماهنگی برای تدوین منشور زنان ایرانی عصر روز ۱۹ دی ماه ۸۵ در دفتر مشترک مرکز کارورزی سازمانهای جامعه مدنی و موسسه راهی برگزار شد.
در دعوتنامه ای که برای بیش از سی تن از فعالان جنبش زنان به همراه جزوه ای برای طرح ایده منشور زنان ارسال شده بود آمده بود: “مطابق مذاکره قبلی ، در مورد لزوم تدوین منشور زنان ایران توسط فعالان جنبش و اقشار مختلف زنان ، ضمن ارسال جزوه توجیهی در مورد ضرورت و نقش منشور ، بدین وسیله از سرکار دعوت می شود تا در جمع کوچکی از که طیف های مختلف در گیر در جنبش زنان تشکیل شده است ، حضور به هم رسانید.هدف از این نشست طرح ایده منشور ، همفکری در مورد لزوم و ضرورت تدوین این منشور در برهه کنونی وارائه برنامه عمل پیشنهادی است.
لازم به ذکر است که مراحل اولیه امکان سنجی جهت پربارتر کردن ایده اولیه و ارزیابی های نخستین در سه ماه گذشته توسط جمعی از فعالان جنبش و محققان و حقوقدانان انجام پذیرفته است.
این نشست فرصتی برای همنشینی آراء مختلف و تصمیمی تاریخی در مورد منشوری است که اگرتوسط نسل های پیشین جنبش زنان تدوین می شد، اکنون در مرحله ای پس فراتر از مرحله کنونی بودیم. اکنون این به عهده ما فعالان جنبش است که سرانجام روزی این مشق نانوشته را مسطور کنیم و منشوری از آن خود بسازیم. ”
شروع جلسه
این نشست که با استقبال مدعوین روبه رو شده بود، تنها با ۱۰ دقیقه تاخیر آغاز شد. ابتدا سه مطلب از طرف محبوبه عباسقلی زاده، شادی صدر و زهرا سعید زاده ارائه شد شد و پس از آن اداره جلسه بر عهده «فاطمه فرهنگخواه » قرار گرفت تا حاضرین نظرات و پیشنهادات خود را ارائه دهند.
شادی صدر به مقایسه منشورهای گوناگون زنان در کشورهای گوناگون پرداخت و زهرا سعید زاده که به امکان سنجی در بین ۱۵ زن متفاوت پرداخته بود، نظرات آنان را بیان کرد. اما پیش از آن خانم عباسقلی زاده درباره این که آیا منشور زنان در ایران لازم است یا خیر سخن گفت.
به نظر عباسقلی زاده که با تشکر از حاضران جلسه را آغاز کرده بود،مهم این بود که ایده منشور به نظر خواهی گذاشته شود و جمع بتواند برای تدوین منشور توافق کند.
لیلی فرهادپور،منیژه نجم عراقی،شهلا لاهیجی،شهلا شرکت،شهلا حائری،فاطمه صادقی،بهاره هدایت، فریده غیرت،الهه کولایی،شهلا اعزازی،زهره معینی، الهام فهیمی،فاطمه فرهنگخواه، سهیلا طهماسبی، گیتی شامبیاتی،نازنین کیانی فر،نسرین افضلی،نیره توکلی،شهلا انتصاری،الهام فهیمی، محبوبه حسین زاده، مونا قاسمیان،رضوان مقدم، زهرا مینویی و هدی عمید از ابتدای جلسه حضور داشتند و پس از آن اشرف گرامی زادگان، مینو مرتاضی، فیروزه مهاجر، اعظم خاتم، شیوا دولت آبادی و ژیلا بنی یعقوب به حاضران پیوستند
تدوین منشور زنان؛ آری یا نه؟
محبوبه عباسقلی زاده که از برگزار کنندگان این نشست بود، سخنان خود را پس از تشکر از حاضران با طرح این پرسش آغاز کرد که آیا لازم می دانیم که تدوین منشور زنان را آغاز کنیم یا نه. به نظر او این مسئله بحث تازه ای نبوده و خیلی ها پیش از این در این باره فکر و اندیشه کرده و حتی کارهایی نیز انجام داده اند. او ادامه داد:« اما ما هم به عنوان یک دغدغه چند ماهی است که در مورد آن فکر کرده و با هدف بررسی زمینه تدوین منشور، امکان سنجی هم کرده ایم ، بخصوص این امکان سنجی در این زمینه بوده است که چگونه می توان اقشار مختلف و فعالان جنبش زنان را درگیر ساخت . چند جلسه با فعالان جنبش زنان داشته ایم و هم چنین زنانی از اقشار مختلف مردم کردستان، گلستان و کرمانشاه و اطراف تهران که با آنان صحبت شده است.
هم چنین در این مدت تعدادی از منشورهای مربوط به زنان دیگر کشورها ترجمه شده و مقالات و مصاحبه هایی هم بر روی سایت میدان قرار گرفته است. این کار توسط کمپین وکلای جوان برای خانواده برابر انجام گرفته است»
محبوبه عباسقلی سخنان خود را چنین ادامه داد:« در نیاز سنجی محدودی از فعالان جنبش ، آنها معتقد بودند که منشور باید روح مطالبات زنان ایران اعم از هر قشر،طبقه، قوم و مذهب باشد، نشان دهنده خواسته های ملموس زنان باشد، در عین حداقلی بودن با اصولی ترین خواسته های گروه های مختلف زنان تضاد نداشته باشد. در عین حفظ اصول ، انعطاف پذیر و قابل تفسیر باشد. قابلیت بازنگری و تغییر داشته باشد. »
وی پس از توضیح خصوصیات منشور زنان که باید توسط خود زنان ایرانی نوشته شده باشد، تاکید کرد که بررسی هایی که در مورد روند تدوین یک منشور موفق داشته اند این است که تدوین آن باید از درون جامعه به بیرون و از پایین به بالا باشد، مورد اجماع حداقلی گروه های مختلف زنان فعال و پیشرو باشد، هدفمند، دورنگر، مستند و مکتوب باشد .
غباسقلی زاده مراحل مختلف امکان سنجی را که توسط نمایش اسلاید انجام می شد و براساس گفتگو با فعالان جنبش زنان شکل گرفته بود چنین پیشنهاد کرد:« اگر تدوین منشور زنان مورد قبول جمع باشد می توان چهار پله اصلی را در روند اجرایی منشور زنان در نظر گرفت. این چهار پله به هم ربط علی و معلولی دارند و از مرکز به بیرون هستند. در مرحله اول پرسشگری از اقشار مختلف زنان، سپس تدوین پیش نویس اولیه سند توسط حقوق دانان و کمیته های موضوعی، پس از آن که منشور تدوین شد به صورت کارگاهی و نشست های گروهی یک همه پرسی از فعالان زنان در جامعه مدنی صورت بگیرد و در نهایت یک فروم نهایی از فعالین جنبش زنان برای تصویب سند منشور زنان برگزار شود که زمان احتمالی این روند اجرایی دو سال پیش بینی می شود.»
عباسقلی زاده درباره نحوه تامین منابع مالی گفت:«کلیه فعالیت های نیروی انسانی داوطلبانه خواهد بود، سایر منابع توسط نیروهای جنبش زنان اهدا می شود،شایسته است هر گونه جذب منابع از نیروهای خارج از جنبش زنان غیر مجاز شمرده شود.»
وی در پایان سخنان خود را با این سوال به پایان برد که آیا زمان تدوین منشور زنان فرا رسیده است ؟ و از جمع حاضر خواست تا به این سئوال پاسخ دهند.
نگاه تطبیقی به منشورهای زنان در کشورهای دیگر
شادی صدر سخنران بعدی بود که در فرصتی کوتاه به مقایسه تطبیقی بین منشورهای زنان پرداخت. وی با اشاره به گروه وکلای جوان که تشکیل شده بود تا یک قانون خانواده جایگزین ارائه دهد اشاره کرد و گفت: “در یکی از جلسات به این نتیجه رسیدیم که تا یک اصول مشخص نداشته باشیم نمی توانیم بر اسناد بین الملی استناد و اکتفا کنیم.»
وی ابتدا به بررسی نکات مشترک منشورها پرداخت و گفت:« اکثر منشورها به مسایلی نظیر اصل برابری،آموزش و پرورش،اقتصاد و اشتغال،خشونت علیه زنان،بهداشت و سلامتی و توسعه و رفاه و مشارکت سیاسی ، حق انتخاب و انتخاب شدن پرداخته اند اما درعین حال تفاوت های قابل توجهی نیز میان آنها و اسناد بین المللی عام وجود دارد. »
او به این تفاوت ها نیز اشاره کرد و گفت :« صرفنظر از مسایل مشترک زنان هر کشوری مسایل و اولویت های خاص خود را دارند و راه حلهای بومی خود را نیز برای این مسائل ارائه داده اند که در منشورهای آنها منعکس شده است در حالی که در اسناد بین المللی مسایل عام زنان در همه جای دنیا دیده می شود. منشور هر کشور ساختار متفاوتی با منشورهای دیگر کشورها دارد،منشورها چارچوب تئوریک متفاوتی نیز دارند.»
او هم چنین با مقایسه منشورکشورهای آفریقای جنوبی، زنان کرد تیمور شرقی ، پاکستان ، نپال به شرایط تاریخی سیاسی و اجتماعی فرهنگی ذیل در تدوین این منشورها اشاره کرد.
خواسته های زنان عادی
زهرا سعید زاده از دیگر فعالان جنبش زنان به نیاز سنجی از زنان عادی پرداخته بود. او با حدود ۱۵ تن از زنانی که در موسسه راهی در پروسه توانمندسازی قرار گرفته بودند گفتگو کرده بود و براساس سخنان، جمله ها و خواسته های آنان نیازهایشان را دسته بندی کرده بود.
آنان خواسته های گوناگونی از جمله تغییر قوانین مربوط به نفقه و تمکین، تغییر قوانین درباره حضانت، تامین امنیت اقتصادی و اجتماعی برای زنان ، حمایت دولت از زنان مطلقه، احترام به حقوق ذاتی زن و نداشتن نگاه ابزاری به او، آزادی زن و محکوم کردن تبعیض جنسی، احترام به حق تصمیم گیری زنان حداقل برای خودشان، داشتن استقلال و آزادی اراده (در انتخاب رنگ و لباس و پوشش و…)، حق برخورداری از تفریحات و سرگرمی ها و حق ورزش کردن زنان و حتی حق خندیدن را مطرح کرده بودند.
آغاز بحث و تبادل نظر درباره ضرورت یا عدم ضرورت تدوین منشور
ساعت حدود ۶ بود و قرار شد هر کدام از حاضران با تعیین وقت قبلی به بیان نظرات و پیشنهادات خود بپردازند. مسئولیت اداره جلسه بر عهده فاطمه فرهنگخواه گذاشته شد.
شهلا لاهیجی: شما منشور بنویسید من اولین کسی هستم که امضا می کنم
شهلا لاهیجی مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان اولین کسی بود که شروع به بیان نظرات خودکرد و گفت :« اصلا چه کسی می تواند با این نظرات مخالفت کند. ما از اول نیز این مباحث را مطرح می کردیم. از همان زمان که اولین نشریه زنان با نام شکوفه منتشر شدتا زمان انقلاب سفید تا اکنون. همیشه این مباحث مطرح بوده، اما سوال این است که چرا این نکته ها پایین نمی رود. در بین مردم نمی رود. به نظر من چون ما می خواهیم چیزی را نمایندگی کنیم که نماینده اش نیستیم. همه این حرف ها عالی است مشروط بر این که بدانیم که نظر بخش خاصی از زنان است که نظر و اندیشه و تئوری جامعه را پیش می برند.
او سپس گفت :« من پنجاه سال است دارم کار می کنم، خسته ام، از این جهت که با همه این تلاشها ما هنوز داریم حرفهای روز اولمان را می زنیم، عذر می خواهم، بر پیری ام ببخشید که کمی بی طاقتم و یادم می افتد به پانزده سالگی خودم که همین آرزوها، همین صحبتها و حرفها بوده و فکر می کنیم حالا باید واقعیتها را همانطور که هست ببینیم و بر پایه آن حرکت کنیم..»
وی در بخش دیگری از سخنانش در پاسخ به مباحث مطرح شده توسط سایر حضار گفت: ” شما منشور بنویسید من اولین کسی هستم که امضا می کنم. مساله سر این بود که چطور می شود این گروههای مختلف را جمع کرد. بحث من هم این بود که شما با هم اختلافات ایدئولوژیک ندارید، شما با هم رقابتهای اجتماعی دارید. ”
منیژه نجم عراقی: منشور زنان برای حقوق بشر را توصیه می کنم
منیژه نجم عراقی، عضو گروه حرکت جهانی زنان که متن منشور زنان برای حقوق بشر را به عنوان یک پلتفرم به جمع پیشنهاد داد، به نکات گوناگونی در تدوین منشور اشاره کرد و گفت :« ما اینجا جنبش زنان ایران نیستیم ما یک عده، یک جمعی از زنان فعال ایران هستیم که می توانیم منشوری برای خودمان بنویسیم ولی این منشور منشور زنان ایران نخواهد بود. ”
وی همچنین افزود: “در منشورهایی که مطرح شد می بینیم که اینها ضرورتهای خاص زمانی داشته یعنی موقعی بوده که احتمال اینکه اینها بتوانند تبدیل به قانون شوند نزدیک بوده . در نتیجه گروهها مجبور بوده اند که خودشان را جمع کنند و یک چیزی از تویش در بیاورند که برود قانون شود. در واقع یعنی جنبشی در حرکت بوده است، شرایط اجتماعی در حال تغییر بوده، از دل آن شرایط متغیر و جنب و جوشی که در جامعه بوده این قضیه جوشیده که من نمی دانم ما الان در شرایط اجتماعی موجود خودمان را اینطور تعریف می کنیم یا نه. ”
نجم عراقی سپس اضافه کرد: “من فکر می کنم بستر حرکت باید یک سند عام باشد مثل کنوانسیون منع تبعیض یا همین منشور حقوق بشر زنان که توصیه من است برای اینجا که این یک سند عام است، از آنجا حرکت کنیم بند بند آنچه که منشور اصلی است کار کنیم مثلا روی کنوانسیون و از دل آن موارد بومی خاص خودمان را در بیاوریم.”
لیلی فرهاد پور: ما که مثل ایران جنبش زنان نداریم!
لیلی فرهاد پور با بیان تجربه حضور خود در سوئد به همراه زنان ۸ کشور مسلمان پرداخت که همه آنها کنوانسیون را امضا کرده بودند و در تمام مدت سخنان شان درباره بهتر اجرا کردن این کنوانسیون بود. اما در پایان کار معتقد بودند که «ما که مثل ایران جنبش زنان نداریم »
او تاکید کرد:«این منشوراگر نوشته شود قابل تغییر است و هر جمع دیگری می تواند آن را عوض کند»
الهه کولایی: باید جمع های بزرگتری را درگیر کنیم
الهه کولایی، استاد دانشگاه و عضو کمیسیون زنان جبهه مشارکت از دیگر حاضرین در نشست بود که از چند بعد نظرات خود را مطرح کرد. وی با اشاره به این که اهمیت و قدر خودمان را بدانیم که از داخل و درون جامعه برای خودمان تصمیم می گیریم نه مثل عراق و افغانستان که از بالا برایشان تصمیم می گیرند به جمع پیشنهاد دهنده این ابتکار تبریک گفت.
او تاکید کرد:« ما باید قدر خودمان را بدانیم، کارهایی که از درون جامعه دارد انجام می شود و از پایین انجام می شود، این ویژگی جامعه ایرانی است ، یعنی اگر در افغانستان یا عراق آمریکا می آید و می خواهد از بالا برنامه ای را برای زنان اجرا کند این مساله از درون جامعه دارد اتفاق می افتد و حالا مشکلات خودمان را هم داریم. ”
او یادآوری کرد:« من فکر می کنم ما یک وظیفه ای داریم که شاید بسیاری از زنان جامعه ما نه توانش را داشته باشند، نه بهش فکر کنند و نه توی شرایطی باشند که بتوانند برایش راهکاری پیدا کنند. من فکر می کنم ما یک مسئولیتهایی داریم که به دلیل دسترسی های بیشتری که ما داریم ، این آگاهی به تنهایی مسئولیت آفرین است. از این منظر باید ببینیم چه کار می توانیم بکنیم که بهتر به بهبود زنان جامعه مان کمک کنیم، همان دردی که همه ما را اینجا جمع کرده.”
کولایی به شناخت جامعه ایرانی، الزامات و واقعیتهایش اشاره کرد و گفت: ” ما در مجلس در تجربه مان در مورد کنوانسیون دیدیم که آن تصور منفی غیر واقع بینانه که ناشی از تحرک یک گروه اقلیتی بود که بدبینی خودشان را انتقال دادند و نتیجه هم گرفتند. ما نرفتیم، ما نکردیم، یعنی درواقع سیدا به گفتمان غالب جامعه ما در مورد زنان تبدیل نشد. چون یک بدبینی فوق العاده زیاد تاریخی در جامعه ما نسبت به جهان خارج وجود دارد که مانع است. ما نمی توانیم یک مشکل تاریخی را به سرعت تغییر دهیم. چه کار باید بکنیم؟ باید دنبال بدیلها و آلترناتیوها باشیم و من فکر می کنم که این ایده بسیار خوبی است اما اگر می خواهیم منشوری بنویسیم که بیان خواسته جمع کثیری از زنان ایرانی باشد، طبیعتا باید جمع های بزرگتری را درگیر کنیم و پیشنهادم این است که دایره این ابتکار را تا جایی که می توانید وسیعتر بکنید.»
نیره توکلی: تا حالا گفته ایم چه نمی خواهیم حالا باید بگوییم چه می خواهیم
نیره توکلی، استاد دانشگاه و عضو گروه زنان هماوا با بیان این که موضوعاتی که با آن روبه رو هستیم شامل ۲ سوال است، اینکه آیا چنین چیزی الان وقتش هست، چه کسانی صلاحیت این کار را دارند، آیا شدنی است یا نیست و چیزهایی شبیه این گفت: ” اینکه آیا وقتش هست، به نظر من حتما وقتش هست. ”
وی افزود: “مثلا چند وقت پیش یک موضوعی مطرح شده بود که ما بیاییم قانون اساسی بنویسیم. من موافق نبودم چون فکر می کردم قانون اساسی نوشتن باید برآمده از یک جنبش باشد و زنها اگر بنویسند قانون اساسی را می گویند شما چه کاره اید؟ ولی اینکه زنها بیایند راجع به خودشان حرف بزنند و در دنباله کارهایی است که تا به حال انجام شده.”
توکلی ادامه داد: ” ما با کمپین یک میلیون امضا گفتیم که چه چیزهایی نمی خواهیم حالا باید ببینیم که چه چیزهایی می خواهیم. وقتی یک سند اینجوری داشته باشیم، راجع به خودمان داریم حرف می زنیم و سعیمان را بکنیم که با توده های مردم و زنان عادی ارتباط داشته باشیم و این به نظر من در شرایط امروز ایران خیلی هم سخت نیست. حالا ممکن است جرات امضا کردن یا خیلی از کارها را نداشته باشند اما با هرکدامشان که حرف بزنی این مسائل برایشان ملموس است. بنابراین وقتش هست به دنبال کارهایی که تا الان شده که ما بگوییم چه چیزی می خواهیم، سند باشد و تا حد امکان بتواند با سندهای بین المللی و حقوق بشری تطبیق داشته باشد.
وی در پایان گفت: ” البته این کار، بسیار کار مشکلی است، ولی بیایم همه تویش شرکت کنیم و تا جایی که می توانیم کمک کنیم. ”
شهلا حائری: خود را درگیر مساله نمایندگی نکنیم
شهلا حائری، استاد مردمشناسی دانشگاه بوستون دیگر حاضر در این جمع بود که نظرات خود را اینگونه بیان کرد: “من در وهله اول به نظرم می آید که مساله، یکی نمایندگی است و اینکه آیا ما نماینده دیگران هستیم. ما خیلی خودمان را درگیر مساله نمایندگی نکنیم به هر حال ما هرگز نماینده همه نخواهیم بود ولی این مهم است ما بخواهیم یک کاری بکنیم و در این راه بتوانیم یک پلهایی را میان خودمان برقرار کنیم تا به هم برسیم، چه در داخل، چه با تاریخ خودمان چه با کشورهای دیگر.
وی همچنین افزود: ” از این صحبتهایی که در مورد منشور می شود اینطور به نظرم می رسد که ما واقعا باید در چند بعد حرکت کنیم و خیلی هم ترسی نداشته باشیم از اینکه اینها چطور نوشته شود چون بالاخره همه اینها یک پروسه است و در این گفت و گوها هست که بالاخره به یک نتیجه ای می رسیم. مساله من فقط متد است. متد خیلی مهم است که ما چطوری از کجا به کجا می رسیم، و به چه نوع آگاهی می رسیم. ”
فاطمه صادقی: به پروسه تدوین منشور بپردازیم
فاطمه صادقی، استاد دانشگاه نیز دراین نشست نظرات خود را بیا ن کرد. البته او اشاره کرد که انتظارش چیز دیگری بود. او گفت :«من فکر نمی کردم که بحث بر سر این باشد که آیا منشور باشد یا نه. من فکر می کردم بحث باید بر سر محتوای منشور باشد. بنابراین اصلا زمان، دیر است و طبیعتا من فکر می کنم یک مقدار چار ناهمزمانی هستیم که هر چه زودتر این کار شروع شود بهتر است. ”
وی در ادامه گفت: درباهر بحث نمایندگی، یک زمانی خودمان را نماینده کل عالم می دانستیم، حالا اینقدر خودمان را کوچک فرض می کنیم که حتی خودمان را نماینده خودمان هم نمی دانیم. خب همه اینهایی که اینجا نشسته اند دست کم به نوعی نماینده خودشان هستند و اینطور نیست که اینها از پیش خودشان آمده باشند یا فقط دغدغه های شخصی را مطرح کنند بلکه به هر حال گروههایی هرچند کوچک را دارند نمایندگی می کنند. ضمن بهتر است منشور را به عنوان یک قانون اساسی در نظر بگیریم. قانون اساسی هم همیشه تویش اختلاف نظر هست ولی به هر حال همیشه هم این موضوع هست که این دارد نمایندگی چه کسی را انجام می دهد. اما بحث بر سر این نیست که قانون اساسی داشته باشیم یا نداشته باشیم. بحث بر سر این است که مکانیزمهایی را پیش بینی کنیم که قانون اساسی را هر چه بیشتر داری نمایندگی کند و خود را دموکراتیک تر عرضه کند اما نه اینکه بگوییم اصلا قانون اساسی داشته باشیم یا نه چون مساله نمایندگی هیچوقت حل نمی شود.
صادقی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: بیاییم راجع به این فکر کنیم که ما با چه مشکلاتی مواجه خواهیم شد. مثلا مساله دین مساله خیلی مهمی است . بیاییم روی پروسه و به این فکر کنیم که اصلا به مساله دین چطور خواهیم پرداخت. آیا مثل پاکستان خواهیم بود یا مثل جاهای دیگر، یعنی یک جور الگو سازی هم برای خودمان هست و برای آینده. ما یک کشور اسلامی هستیم و نحوه برخورد با دین برای آیندگانمان هم خیلی مهم خواهد بود.”
اعظم خاتم: باید دلیل خودمان را برای نوشتن منشور پیدا کنیم
یکی دیگر از کسانی که نظرات خود را درباره منشور بیان کرد، اعظم خاتم، جامعه شناس شهری و عضو گروه محققان مستقل مسائل زنان بود. وی گفت :« من فکر می کنم ضرورت داشتن یک منشور بومی خیلی واضح و روشن است و من تردیدی ندارم که این یک نقطه عطف است.”
خاتم درباره بحث نمایندگی نظر خود را چنین بیان کرد: “نمایندگی اصولا امری تاریخی است یعنی هیچوقت شما پیشاپیش نمی توانید بگویید حزب کارگر بنابر حزبش نماینده کارگران است یا بنا به برنامه اش نماینده کارگرهاست، معمولا بنا به عملکردش است. برای همین هم هست که واژه لیبرال در ایران یه معنی دارد در آمریکا یک معنی دارد چون عملکرد لیبرالیسم در آنجا و اینجا متفاوت بوده است. بنابراین خیلی نگران این داستان نباشید.. از بس این رقابت خفه کننده میان فعالین زن زیاد است بیش از حد بحث نمایندگی را مقدم می کنیم. ”
وی همچنین درباره ضرورت و کارکرد منشور گفت: “ما باید دلیل خودمان را برای نوشتن منشور پیدا کنیم. در این جنبشی که پراکنده است و بکش و واکشش هم بیش از حد شده، یعنی به حدی شده که زننده شده، شاید یک چیزهایی که ما را دور هم بنشاند، شاید اگر کارکرد منشور این باشد، وقتش است، اگر می تواند بر یک مشکل دیگر ما غلبه کند و ان ارتباط ضعیف ما با جامعه زنان است به عنوان یک ابزار آگاهی رسانی، که در بعضی از این تجارب این کارکرد را داشته است، الان وقتش است. اگر هدف توده ای را جلوی خودمان می گذاریم، خیلی غصه جناحهای مختلف جنبش زنان را می شود نخورد، یک گروهی کار می کند ولی یک کار وسیع، تدریجی، توده ای و طولانی جلوی خودش می گذارد. توی استانها، توی شهرهای مختلف و … واگر آن کارکرد همبستگی را دارد آن وقت، وقت زیادی برای حرف زدن با هم باید بگذاریم و راههایی که برای یک تفاهم هست. »
محبوبه حسین زاده: من می توانم همین الان هم فریاد بزنم که خواست زن ایرانی، این است!
محبوبه حسین زاده، خبرنگار سایت کنشگران به تدوین این منشور اعتراض کرد و گفت :« شما می خواهید دو سال، سه سال وقت بگذارید و بعد این منشور را می خواهید چکار کنید. می خواهید بگویید این خواست زن ایرانی است، من می توانم همین الان هم فریاد بزنم که خواست زن ایرانی، این است. خب قرار است این به قانون تبدیل شود؟ قرار است این را بگذاریم توی طاقچه؟ من درست نمی فهمم اگر شرایط سیاسی و اجتماعی کشورمان یک روزی تغییر پیدا کند خب چرا همان کنوانسیون نه، چرا حداقلی باشد که وسطش می خواهیم یک چیزی به آن اضافه کنیم؟”
رضوان مقدم: تمام زنهای ایرانی باید بتوانند در نوشتن این منشور دخالت کنند
رضوان مقدم، عضو انجمن تلاشگران بقا که ۲ سال پیش همراه منیژه نجم عراقی منشور زنان برای حقوق بشر را ترجمه و ارائه کرده است، گفت :« همیشه این سوال برایم مطرح بود که چرا نتوانستیم آن را بین زنان ببریم. احساس می کردم جای خالی مسایل بومی در آن خالی است. با اینکه من آن منشور را خیلی تایید می کنم و با افکار من خیلی تجانس دارد، ولی من فکر می کنم چون بنا به شرایط جامعه مان تبعیضات خاصی در مورد ما اعمال می شود، لازم است که ما حتما خواسته هایمان را تبلورش را در یک منشور داشته باشیم. داشتن این منشور برای ما ضروری است و فکر می کنم لازم است که ما این کار را انجام دهیم و این یک ایده مثبت است و ما فکر می کنیم این فکر را اگر نقایصی دارد که صد در صد دارد، با همفکری هم اصلاح کنیم. ما می توانیم این ایده را بپرورانیم و به این شکلی باشد که تمام زنهای ایرانی بتوانند در نوشتن این منشور به نوعی دخالت کنند. ما باید ببینیم بعدا در روند کار چگونه می توانیم تاثیر بگذاریم. ”
شهلا انتصاری: منشور انعطاف پذیر است
شهلا انتصاری، فعال جنبش زنان و جنبش کارگری با ابراز خوشحالی از پی بردن به ضرورت نیازداشتن منشور گفت :« دو مسئله تاریخی و بومی بودن در منشور زنان کشورهای دیگر مطرح بود. اگر ما یک مقدار واقعیتها را ببینیم و زمینی حرکت کنیم، الان شرایط تاریخی کشور ما که همه مان به نوعی با آن درگیر هستیم شرایطی نسیت که یک فراخوان عمومی بدهیم و یک روند دموکراتیک را در مورد اینکه جمعی از نمایندگان تمام زنها تشکیل شود و دور هم بنشینند. بلکه بسیاری از مسائل خود به خود به طور نسبی این فضا را ایجاد می کند با تلاشهای عده ای که پیشروترند. علاوه بر این اینکه ما هی هول و هراس این را داشته باشیم که کی نمایندگی کی را می کند، کسانی که من می شناسم و در اینجا هستند، از بالا نیستند. یعنی با تلاش خودشان سعی کردند هر کدامشان در یک گوشه کار با تخصص و تجربه یک گوشه ای کار کنند. بنابراین تنها خودشان نیستند، به هر حال نظرات و صداهای یک عده ای را منعکس می کنند.”
وی افزود: “یک بخش دیگری از کار را جریانات و فعالیتهای دیگر انجام می دهند؛ مثلا فرض کنید این کمپین یک میلیون امضا، کمپین سنگسار، حضور زنان در ورزشگاهها، وکلای جوان، پرستارها، زنهای کارگر، هر قسمتی را نگاه می کنیم یک صدایی از گوشه جامعه به خاطر اینکه دغدغه ها و حقوق ضایع شده دارند و یک نکته مهم این است منشور انعطاف پذیر است و قطعی نیست و ممکن است در هر زمان و مقطعی تغییر کند. بنابراین هر زمان که افراد یا قشرها و طیفهای مختلف که بعدا به این می پیوندند می توانند آن را تکمیل کنند. بنابراین اینکه ما همه اش صبر کنیم تا یک جایی یک عده ای نماینده از آن بالا بیفتند و آن انتخابات انجام شود، نمی شود و باید به همین شرایط تاریخی که همه مان بهش رسیده و ضروتش هم هست توجه کرد. بنابراین آن مساله بومی هم از همین جا شکل می گیرد.”
وی در پایان گفت:” من از پراکندگی هراسی ندارم بلکه فکر می کنم تجاربی که در آن ما حتی اختلاف نظر داشتیم به نوعی در تدوین این منشور می تواند ما را به انسجام و تمرین دموکراسی که خودمان هم نیاز داریم و از نبودش زجر می کشیم برساند.”
زهره معینی: منشور باید بتواند در لایه های زیرین اثر بگذارد
جنبش زنان و اعتماد سازی مسئله ای بود که «زهره معینی» آن را مطرح کرد. وی گفت:« متاسفانه ما چون زبان مشترک با زنان عادی نداریم، جنبش زنان شده مثل یک جریان روشنفکری و ما در عمل به این نتیجه رسیدیم که این راهکار غلط بوده. قطعا وقتی چیزی به عنوان منشور زنان وجود داشته باشد که قابلیت اجرا داشته باشد، زبان مشترکی برای زنان است. بنابراین اگر ما اینجا روی منشور زنان به توافق برسیم که فکر می کنم قطعا می رسیم، چون یکی از ضرورتهای جنبش زنان است، فکر می کنم باید به گونه ای با این مساله برخورد کنیم که بتواند در لایه های پایین جامعه تاثیر خودش را بگذارد. ما باید براساس واقعیتهای جامعه مان حرکت کنیم. همان مساله جهانی دیدن و بومی عمل کردن هست. باید جنبه های مثبت را دید و شرایط جامعه. من همیشه فکر می کنم اگر بتوانم قدمهای کوتاهی بردارم می تواند این قدمهای کوتاه آغازی باشد برای برداشتن گامهای بلند تر.”
شهلا شرکت: پیش نویس را به نظرخواهی بگذارید
در اواخر جلسه شهلا شرکت، مدیر مسئول ماهنامه زنان نیز یک جمله پیشنهادی داشت و گفت:«هنگامی که متن منشور تنظیم شود می توان آن را به عنوان یک پیش نویس به نظر خواهی گذاشت و هر گروه دیگری نیز می تواند به آن بپیوندد.»
فاطمه فرهنگخواه: پایه ای برای کارهای بزرگتر بگذاریم
فاطمه فرهنگخواه، فعال سازمانهای غیردولتی هم اشاره کرد:« همواره در تغییرات اجتماعی وجود دارد، یک عده درگیر می شوند و بقیه از حاصل آن منتفع می شوند و به نظر من این را پایه حرکت خوبی قرار دهیم برای اینکه بتوانیم بعدا کارهای بزرگتر بر پایه همین منشور انجام دهیم .»
ختم جلسه
محبوبه عباسقلی زاده، در پایان جلسه گفت:« هیچ کس صاحب این حرکت نیست. ما هم فقط دعوت کننده بودیم. بحث انحصارگرایی و بحث رقابتها در مورد هر چه باشد، منشور مال همه مان است، و چون همه مان مادرهای مهربانی هستیم برای جنبش زنان هیچکدام حاضر نیستیم بچه مان را قربانی کنیم. سر این قضیه من فکر می کنم که یک موضوع باشد که همه با همدیگر همفکری کنند. تنوع هم لازم است. لازم نیست برای کنار هم نشستن مثل هم فکر کنیم. می توانیم کنار هم بنشینیم متنوع فکر کنیم. ما هم می خواهیم دشمنی نباشد، ما هم می خواهیم رقابت نباشد و برای همین هم هست که بحث منشور را مطرح می کنیم چون فکر می کنیمتوی این شرایط می تواند به وحدت و اینکه همه کنار هم قرار گیرند کمک کند.”
لینک مطلب: http://www.meydaan.org/showarticle.aspx?arid=129&cid=45