زنان سینماگر در جشنواره امسال

اخبار سینمایی/ بهمن عبداللهی:

نگاهی به سینمای وطنی ما در سالهای پیش از انقلاب ما را به باور می رساند که زنان در حوزه فعالیت هنر هفتم همواره در حاشیه بوده اند و به جز بازیگری عمدتاً در بخش های دیگر حضور نداشتند، در این میان استثناهایی نیز دیده شد که البته تا سالهای پیش از انقلاب به قاعده تبدیل نشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی سینما جان تازه ای گرفت و از اوایل دهه ۶۰ به تدریج روبه رشد گذاشت و از سایه این بالندگی زنان نیز از حاشیه به متن آمدند و در حوزه سینما فعالیت خود را آغاز کردند.

امروزه حضور زنان هنرمند در عرصه فیلمنامه نویسی، کارگردانی، تدوین، طراحی گریم، طراحی صحنه و لباس و حتی به عنوان عکاس صحنه، موقعیت این قشر را به معرض داوری گذاشته است.

بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر به روزهای پایانی خود رسیده و امسال هم می توان محصول فعالیت یک ساله اهالی سینما و البته زنان سینماگر را بررسی کرد. امسال هم مانند دوره های گذشته عمده فعالیت زنان را می توان در حوزه بازیگری، منشی صحنه و گریمور مشاهده کرد، اما در کنار آن در حوزه کارگردانی، فیلمنامه نویسی، طراحی صحنه و لباس و طراحی گریم حضور زنان چشمگیر است و نکته قابل توجه آنکه حضور این گروه در حوزه هایی همچون مدیریت تولید در ۴ فیلم دیده می شود و در رشته آهنگسازی هم نام یک هنرمند زن در تیتراژ یک فیلم دیده می شود که در نوع خود تازگی دارد.

در این بررسی همه فیلمهای بلند ۳ بخش مسابقه سینمای ایران، مسابقه فیلمهای اول، بخش میهمان و همچون جشنواره جشنواره ها مورد توجه قرار گرفته است.

یک کارگردان جدید

در جشنواره امسال مهمترین نام در میان زنان فیلمساز به رخشان بنی اعتماد اختصاص دارد. این کارگردان باسابقه و صاحب نام با دو فیلم «خون بازی» و فیلم کوتاه «مشترک مورد نظر در دسترس نیست» از فیلم ۱۵ قسمتی فرش ایرانی در جشنواره امسال حضور دارد. خون بازی در بخش مسابقه سینمای ایران و بین الملل به نمایش درآمده و فرش ایرانی تنها فیلم خارج از مسابقه سینمای ایران است.

نیکی کریمی با دومین فیلم خود «چند روز بعد» به جشنواره آمده که این فیلم به علت حضور در جشنواره های خارجی در بخش «جشنواره جشنواره» به نمایش درآمد.

پوران درخشنده کارگردانی است که پیش از این با فیلمهای مختلف در جشنواره فیلم فجر حضور داشته و امسال «بچه های ابدی» را در بخش مسابقه دارد. او سال گذشته رویای خیس را در جشنواره داشت.

افسانه منادی کارگردان جوانی است که با نخستین فیلم خود «پایان راه» جشنواره فیلم فجر حضور دارد. او که پیش از این با عنوان فیلمنامه نویس فعالیت داشته با تهیه کنندگی همسرش (نادر مقدس) فیلم خود را به جشنواره آورده است.

تهیه کننده ای به نام بنی اعتماد

نگاهی به اسامی تهیه کنندگان فیلمهای مختلف جشنواره نشان می دهد که زنان فعالیت چندانی در این بخش ندارند و تنها مورد دیده شده «خون بازی» است که نام رخشان بنی اعتماد را در کنار همسرش جهانگیر کوثری به عنوان تهیه کننده دارد.

پوران درخشنده نیز با تهیه کنندگی «بچه های ابدی» در جشنواره فیلم فجر حضور دارد.

زنان فیلمنامه نویس

نگاهی به اسامی فیلمنامه نویسان زن در جشنواره امسال گویای نکته جالبی است. در جشنواره امسال غیر از پوران درخشنده که فیلمنامه «بچه های ابدی» را نوشته، رخشان بنی اعتماد نیز در گروه فیلمنامه نویسان «خون بازی» حضور دارد. این فیلم با فیلمنامه ای از همکاری بنی اعتماد، نغمه ثمینی، فرید مصطفوی و محسن عبدالوهاب تولید شده است.

در فیلم «سنتوری» آخرین ساخته داریوش مهرجویی نیزنام وحیده محمدی فر همراه با مهرجویی در عنوان بندی فیلم دیده می شود. فیلم کوتاه مهرجویی در فیلم «فرش ایرانی» یعنی فیلم «فرش و فرشته» نیز نام فریال جواهریان به عنوان فیلمنامه نویس ثبت شده است.

مدیر تولید؛ عنوان جدید

گرچه تا امسال در معدودی از فیلمها نام زنان سینماگر به عنوان مدیر تولید دیده شده است، اما امسال اتفاق جالبی در این زمینه رخ داده و در ۳ فیلم نام زنان دیده می شود.

فاطمه ابوالقاسمی در فیلم «اقلیما»، تینا پاکروان در فیلم «سنتوری» (در کنار علی آشتیانی پور و فرهنگ سروری) و سیلویا پالیچانز (در کنار سعید شبیری) در فیلم «مینای شهر خاموش» به عنوان مدیر تولید فعالیت داشته اند که البته پالیچانز مسئولیت تولید فیلم «مینای شهر خاموش» را در بخش های مربوط به آلمان برعهده داشته است.

طراح صحنه های پرکار

چند سالی است که حضور زنان در حوزه طراحی صحنه و لباس فیلمهای ایرانی بسیار پررنگ تر شده است. در این حوزه امسال هم با تعداد زیادی از آثار روبرو هستیم که مسئولیت طراحی صحنه و لباس آنها را زنان برعهده داشته اند.

امسال ژیلا مهرجویی طراح باسابقه با فیلمهای پارک وی، خون بازی و گوشواره در جشنواره حضور دارد. همچنین آتوسا قلمفرسایی طراحی صحنه ولباس «سنگ، کاغذ، قیچی» را برعهده داشته است.

از سوی دیگر با چند فیلم جدید در این بخش روبرو شدیم که اتفاق خوشایندی برای سینمای ایران خواهد بود. در فیلم سنتوری بهارک کشایی در کنار داریوش مهرجویی و محمدرضا شریفی نیا به این فعالیت پرداخته و فریال جواهریان نیز فیلم کوتاه «فرش و فرشته» ساخته داریوش مهرجویی را با همین عنوان برعهده داشته است.

سحر شهامت با طراحی صحنه و لباس «آرامش در میان مردگان» و مهتاب متعصب نیز با فیلم «باز هم سیب داری؟» در جشنواره حضور دارند.

طراحی چهره پردازی

در حوزه طراحی گریم (یا همان چهره پردازی) امسال نامهای بیشتری از زنان در تیتراژ آثار سینمای ایران دیده می شود.

در این حوزه فعال ترین طراح گریم مهری شیرازی است که با ۶۵ فیلم مثل یک قصه، بچه های ابدی، چند روز بعد، آن که دریا می رود، اتوبوس شب و دستهای خالی یکی از پرکارترین سینماگران امسال است.

سودابه خسروی با فیلمهای «آدم» و «پارک وی»، الهام صالحی با فیلم «روز برمی آید»، عاطفه رضوی با فیلم «رئیس»، الهام اطیابی با «روایت های ناتمام» و لیلا موسوی با فیلم «باز هم سیب داری؟» امسال به عنوان طراح گریم به جشنواره آمده اند.

این زنان تدوینگر

تدوین از جمله حوزه هایی است که به دلیل ویژگی ها و شرایط آن، مناسب فعالیت زنان در سینماست. در این بخش سالهای گذشته نیز تدوین گران زن فیلمهای زیادی را تدوین کرده اند.

امسال ژیلا ایپکچی با فیلم «تک درختها»، شهرزاد پویا با فیلمهای «سینه سرخ» و «گناه من»، نازنین مفخم با «سبیل مردونه» و مستانه مهاجر با فیلم «روایت های ناتمام» در جشنواره شرکت دارند.

سپیده عبدالوهاب یکی از چهره های جدید جشنواره امسال است. او که فرزند محسن عبدالوهاب (مستندساز) و هایده صفی یاری (تدوینگر سینما) است، امسال تدوین دو فیلم «خون بازی» و «چند روز بعد» ساخته های رخشان بنی اعتماد و نیکی کریمی را برعهده داشته است.

یک آهنگساز، یک اتفاق

در میان فیلمهای جشنواره امسال هیچ نامی از آهنگسازان زن در عناوین فیلمها وجود ندارد به جز یک نام «بیتا بهشتیان» هنرمندی است که کار آهنگسازی فیلم «روز باران» ساخته اسماعیل براری را برعهده داشته است. این اتفاق گرچه در معدود مواردی در سینمای ایران دیده شده، اما این اتفاق احتمالاً می تواند فصل تازه ای را برای فعالیت زنان موسیقیدان در سینما باز کند.

و اما کارگردانان جوان

جدا از کارگردانان زن که به شکل حرفه ای در سینمای ایران فعالیت می کنند، تعدادی از فیلمسازان زن در حوزه فیلمهای کوتاه، مستند و انیمیشن فعالیت و تلاش می کنند به تدریج خود را به قافله سینمای حرفه ای نزدیک کنند.

نگاهی به فیلمهای شرکت کننده در بخش های کوتاه و مستند نشان می دهد که در جشنواره امسال ۴ سینماگر جوان با عنوان کارگردان حضور داشته اند، الهام حسین زاده (با فیلم جای دوست جای دشمن)، مرجان اشرفی زاده (آن بالا کنار جاده) و مریم عباسی پور به همراه رامک امین کاظمی (با فیلم رستوران متروک) امسال به جشنواره آمده بودند که امیدواریم در آینده شاهد آثار بلند آنها در همین جشنواره باشیم.