نگاه مردسالارانه در مدیریت شهری
سرمایه -حضور اجتماعی زنان ۱۰ برابر افزایش یافته، اما سن بزهکاری آن‌ها نیز کاهش یافته است.»
این جملات را احمد نوریان، معاون اجتماعی-فرهنگی شهرداری تهران در جلسهء ارایهء گزارش ۲۰ ماههء این معاونت در صحن علنی شورای شهر تهران گفت.
حضور ۱۰ برابری زنان در اجتماع یکی از ده‌ها تیتری بود که در اسلایدهای گزارش معاونت اجتماعی-فرهنگی شهرداری در این جلسه از جلوی دید مخاطبان گذشت. بیشتر این اسلایدها مربوط به مسایل زنان بود.
نوریان در جلسهء ارایهء گزارش خود تنها «زنان» را گروه هدف برنامه‌های معاونت خود مطرح کرد. نگاه مردسالارانه در مدیریت شهری در ارایهء این گزارش دو ساعته بارها و بارها در لابه‌لای تیترها و بازخوانی متن اسلایدها خود را نشان داد.
در این گزارش در بخش‌هایی که با عنوان موارد آموزشی قید شده بود گروه‌های جنسی، سنی و فکری از جمله کودکان، نوجوانان، زنان، نخبگان و سالمندان شامل آموزش می‌شدند. در این میان نامی از گروه جنسیتی مردان به میان نیامده بود.
معصومه ابتکار عضو شورای شهر تهران در گفت‌وگو با «سرمایه» گفت: «در این گزارش بخش‌های مختلفی از مطالب با سویه‌های جنسیتی و نگاه مدیریت مردسالار همراه بود که در ساده‌ترین نمونهء آن، در تقسیم‌بندی عنوان در آموزشی گویا مردان در دایرهء آموزش‌های شهری و شهروندی قرار نمی‌گرفتند.»
وی همچنین گفت: «اگر نگاه معاونت فرهنگی-اجتماعی شهرداری تهران و نگاه مدیران در سطح مدیریت شهری بر این اساس پایه‌گذاری شده است که مردان نیازی به آموزش شهروندی ندارند، این دیدگاه باید تغییر کند.»
ابتکار افزود: «در صورتی که مسوولان خیلی از مشکلات و آسیب‌های اجتماعی به ویژه در حوزهء تصادف‌ها و قانون‌شکنی‌ها را بررسی کنند در می‌یابند که بخش عمده‌ای از این تخلفات توسط مردان انجام می‌شود، مردانی که ممکن است در گروه سنی کودک و نوجوان و نخبهء اجتماعی نگنجند، اما در هر صورت بخشی از اجتماع شهروندی ایران را تشکیل می‌دهند.»
برگزاری ۵۸ دورهء آموزش مهارت زندگی و تحکیم بنیان خانواده، برگزاری دوره‌های مطالعاتی مباحث مربوط به زنان و تقویت نشریات غیرحرفه‌ای زنان در مساجد از دیگر اقداماتی بود که نوریان در ارایهء گزارش معاونت آموزشی شهرداری تهران در صحن علنی شورای شهر به آن اشاره کرد.
ابتکار در این زمینه نیز با انتقاد از تمرکز مباحث در موضوع خانواده گفت: «اگرچه الفبای روابط اجتماعی در حوزهء خانواده شکل می‌گیرد، اما اگر آموزش و نگاه به موضوع شهروندی و جامعه‌پذیر کردن افراد اجتماع با سوگیری‌های مردسالارانه همراه شود در همین نهاد خانواده سنگ بنای روابط ناهمسان اجتماعی و بازتولید بیشتر تبعیض‌های جنسیتی به وجود خواهد آمد.»
این عضو شورای شهر تهران همچنین نبود نگاه مدیریت زنانه در مدیریت شهری تهران را از جمله دیگر مشکلاتی دانست که در اتخاذ تصمیم‌ها و برنامه‌ریزی‌هایی این‌چنین تاثیرگذار است.
وی تاکید کرد: «اگر برنامه‌های مثبتی در جهت استفاده از حضور زنان در سطوح مدیریت شهری صورت گیرد این موضوع در بلندمدت با تغییر نگاه یک سویه در عرصهء مدیریتی همراه خواهد شد چرا که زنان دیدگاه‌ها، نگاه و نقطه‌نظرات خاص خود را دارند و می‌توانند در مسایل اجتماعی – تربیتی، محیط‌زیستی و ایجاد نشاط در فضای شهری برنامه‌های مناسبی را طراحی و تدوین کنند. تبعیض مثبت که گاه آن را عمل مثبت نیز نامیده‌اند، به گروهی از ساختارها، چارچوب‌ها و دستورالعمل‌های قانونی و اشکال اجرایی و عملی آن‌ها اطلاق می‌شود که می‌توانند به طور دایم و یا در دوره‌هایی خاص به کار گرفته شوند، تا یک گروه اجتماعی، سیاسی، دینی و جنسیتی را از موقعیتی نامطلوب نسبت به کل جامعه مربوطه خارج کرده و به صورتی شتاب‌یافته امکانات رشد و شکوفایی بیشتر به آن گروه بدهند.»
تبعیض مثبت سازوکار‌ی است که برای جبران وضعیت‌های پیشین و حاصل از تبعیض‌های گوناگون اجتماعی ابداع شده است. ابتکار تکیه بر موضوع «تبعیض مثبت» را در افزایش تعداد مدیران زن در عرصه‌های شهری موثر دانست و گفت:«در حال حاضر این موضوع در حوزهء قدرت سیاسی و در برخی از احزاب مورد توجه قرار گرفته است، اما در حوزه‌های مدیریتی تکیه بر تبعیض مثبت می‌تواند در فاصلهء زمانی کوتاه به تعدیل نگاه مردسالار موجود در مدیریت شهری پایان دهد.»
تجربهء سایر کشورها نیز این موضوع را تصدیق می‌کند، چنانچه حضور زنان در سطوح مدیریت شهری با تغییرات مثبتی همراه بوده است.
مرور پروندهء فعالیت «دورا باکویانی» که به عنوان چهل‌وهشتمین شهردار آتن در ژانویهء ۲۰۰۳ انتخاب شد، نشان می‌دهد که حضور یک زن در عرصه‌های مدیریت شهری با تغییر رویکرد گروه‌های مختلف اجتماعی نسبت به مقولهء زیست‌شهری و شهروندمداری همراه بود.
در ایران نیز اگرچه جسته و گریخته اقداماتی در جهت حضور زنان در پست‌های مدیریت شهری صورت گرفته، اما میزان حضور زنان در بدنهء شهرداری و یا حتی انتخاب زنان به عنوان اعضای برگزیده در شورای شهرها و روستاهای کشور رقم درخور توجهی نیست.برخی مناصب نیز کوتاه‌مدت به زنان اهدا می‌شود، مانند حکمی که چند ماه پیش از سوی «هاشم بنی‌هاشمی» به شراره معدنیان داده شد و وی از سوی شهردار مشهد به عنوان شهردار منطقهء شش منصوب و البته با گذشت دو، سه ماه از سمت خود بر کنار شد. ابتکار، نگاه زنانه در شهرداری را، نگاهی همراه با تغییر در جهت مثبت می‌داند. نگاهی که از برخی کلیشه‌های جنسی کاسته و به تولید باوری جدید نسبت به حضور اجتماعی زنان منتهی خواهد شد.