فریده ماشینی:برای دختران و پسران تحصیل و شغل مهم تر از ازدواج است

کانون زنان ایرانی- فریده غائب: امروزه دخترها و پسرها با رویکردی متفاوت از گذشته به تشکیل خانواده روی آورده اند. اگر دیروز ازدواج‘ توافقی بین خانواده ها بود، امروز بنیانش بر اساس تمایل عاطفی، سنخیت ها، برقراری ارتباط های عقلایی و احساسی توامان و… است. به همین دلایل لزوم تشکیل خانواده متفاوت شده است.

این بخشی ازسخنان فریده ماشینی، عضو موسسه تحقیقات و مطالعات زنان به مناسبت هشت مارس و روز جهانی زن است که درنشست روز دوشنبه پانزدهم اسفند ماه در سالن شهید انصاری دانشکده حقوق و علوم سیاسی با عنوان” بازگشت به خانواده با کدام روِیکرد؟” ایراد شد.

عنوان سخنرانی فریده ماشینی” بازگشت به خانواده ازنقطه نظر جامعه شناختی” است. وی با مرور تاریخی اشکال خانواده و تغییراتی که این نهاد در طول تاریخ به خود دیده است‘ توجه حاضران را به تحول نهاد خانواده در راستا با تغییرات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی هر جامعه جلب می کند و ایجاد ساختارهای جدیدی از خانواده هم عرض این تغییرات را ضرورتی اجتناب ناپذیر می داند.

وی به یکی از این تغییرات اشاره می کند. “اگر در گذشته دختر و پسری به زندگی در یک اتاق راضی می شدند امروزه آنان عجله ای برای ازدواج ندارند. برای آنها تحصیل، انتخاب شغل مهم تر از ازدواج است.

این فعال زنان سپس به بررسی تاریخی اشکال خانواده می پردازد. اینکه هم راستا با تغییرات هر جامعه خانواده شکل های مختلفی از قبیل گسترده، هسته ای، تک همسری، چند زنی، چند شوهری، پارتنری و … به خود گرفته است‘ که تبیین هر نوع آن هم باید در متن شرایط اجتماعی و اقتصادی خاص خودش باشد. در واقع نمی توان خانواده را از تغییرات دیگر مجزا در نظر گرفت.

وی یادآور می شود که محدود شدن کارکرد خانواده و توزیع کارکردها در میان سایر نهادها‘ مفهوم گذشته ی خانواده را تغییر داده است.همچنین مطرح شدن بحث هایی همچون حقوق شهروندی به افراد این اجازه را داده که جدای از خانواده خود هویت داشته و دارای حق باشند.

در حال حاضر در دنیای پیشرفته پدرسالاری زیر سئوال رفته و این مباحث حتی به داخل خانواده ها نیز کشیده شده است. زن ها به حقوق انسانی خود از جمله حق مسکن، حق اشتغال، حق تحصیل، و حق داشتن هویتی مستقل آگاه شده اند. این دگرگونی ها‘ همچنین تغییراتی در ساختار خانواده ایجاد کرد وساختارهای جدید و پیچیده تری بوجود آورد. یکی از این نمونه ها‘زندگی مشترک یک زن و مرد بدون ثبت آن در جایی رسمی است. چرا که دیگر پیوند ازدواج به مفهوم سنتی آن توقعات زن و مرد را بر آورده نمی کند.

اما در کشور ما وضعیت به گونه ای دیگر است. ماشینی در ادامه برخی از نگرانی هایی را که مسئولان اظهار دارند ‘یک به یک برمی شمارد. ۱- سن ازدواج دارد بالا می رود.۲- بسیاری از ازدواج ها به طلاق منجر می شود.۳- روابط نامشروع متاهلین به ویژه مردان متاهل در حال افزایش است.۴- میزان ازدواج مجدد بالا رفته است۵- و گرایش جوانان به زندگی مجردی در حال افزایش است.

این نگرانی ها و احساس خطر برای خانواده ها مسئولان را به فکر راه چاره ای می اندازد.

عضو شبکه ارتباطی سازمان های غیر دولتی زنان به این راه چاره انتقاد دارد و می گوید. ” راحت ترین راهکار برای حل این نگرانی ها نسبت دادن آن به اشتغال و تحصیل زنان است. آنها می گویند باید هزینه ازدواج را کم کرد، از مفاسد جلوگیری کرد و به زنان‘ حفظ خانواده به هرقیمتی را توصیه کرد. و در واقع این رویکردها ‘ایثار گری زن را توصیه می کند.

به اعتقاد ماشینی”اگر می خواهیم خانواده را حفظ کنیم باید هم راستا به تغییرات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی توجه کنیم. ”

در ادامه این نشست فیلمی، با عنوان قاتل یا مقتول پخش شد. این فیلم مصاحبه با زنان زندانی ای بود که هر کدام به نحوی در زندان به سر می بردند.

مرضیه مرتاضی لنگرودی دومین سخنران این نشست سئوال هایی متناسب با عنوان نشست مطرح کرد.قرار است به کدام خانواده بر گردیم ؟ آیا منظور از بازگشت به خانه بازگشت به احساس پایداری است که به ما فرصت تجربه احساسات ناپایدار را می دهد؟ آیا می توان خانه را تنها یک مکان تصور کرد که در آنجا زخم های روح سرباز می کنند؟

قرار است ما در خانه به کدام (من) فکر کنیم؟ قرار است ما به عنوان زن کدام(من) مان یا (من) آن دیگری را پرورش دهیم؟

چرا حضور زنان در جامعه اینقدر ترسناک است؟ این همه مقتضیات برای مشارکت اجتماعی زنان برای چیست؟ چرا زن بودن فقط در خانه تعریف می شود و انسان بودن در اجتماع؟”

وی پاسخ به این سئوالات را در فرآیند جامعه پذیری دختران و پسران تبیین می کند. اینکه جامعه و خانواده از دختر چه می خواهد و خواسته اش از پسران چیست.

او در نهایت اظهاری می کند که مسئولان سوای برداشتن فشار از دوش خود و ناتوانی شان برای حل مشکلات زنان‘ ترجیح می دهند ۳۰میلیون زن در خانه بمانند.

بازگشت به کدام خانواده؟ عنوان سخنرانی شادی صدر در ادامه این نشست بود و دکتر نیره توکلی نیز به بررسی ساختار غیر دموکراتیک خانواده و باز تولید آن پرداخت.