یک روز با ۰۸+۸:دموکراسی فقط با مبارزه زنان شکل می گیرد
کانون زنان ایرانی- آزاده عصاران: شاید برای اولین بار بود که همه این حرف ها به شکل علنی و زیر سقف یک سالن زده می شد.
خیابان ولیعصر، سالن شقایق امروز پذیرای عده ای از زنان و مردانی بود که فرصتی را برای دوره یک سال فعالیت و جنبش زنان پیدا کرده بودند. مراسم ۰۸+۸، برنامه پروپیمانی بود که از طرف کانون زنان ایران و به مناسبت روز جهانی زن در ۸مارس اجرا شد؛ با چند پانل و میز گرد، تئاتر، نمایش فیلم و…
در یکی از این پانل ها که با حضور چهار چهره آشنا در عرصه اجتماعی و زنان برپا شد، قرار بود که یک سال فعالیت، موفقیت، آسیب و ناکامی و یک سال زنان ایران با توجه به وجود شرایط جدید در کشور، بررسی شود. هر چند که بخش هایی از این سخنان به ورطه تئوری و نظریه کشیده شد اما مباحث آنقدر جذابیت داشت که بخش اعظم سالن را به پرسش و نقد کشیدن مباحث وادار کند.
حرکتی که با حضور مردان تکمیل می شود
شهلا لاهیجی مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان اولین کسی بود که سخنان خود را شروع کرد. به عقیده او نکته مثبت حرکات زنان در سال گذشته، حضور مردانی بود که امسال در کنار زنان روز جهانی زن را جشن می گیرند:” حضور مردان در کنار زنانی که برای جنبش زنان فعالیت می کنند نشان دهنده دغدغه اصلی و عمومی مردمی است که معتقدند باید تغییراتی در جامعه شکل گیرد. حالادیگر دغدغه، زنان نیستند. دغدغه انسانی است و آنچه جامعه ما از آن رنج می برد، مردان نیستند مشکل اساسی دست های بالای سر ماست که قدرت را در چنگ دارند. این ماجرا تازگی ندارد و در تاریخ سه هزار ساله ما نهفته است. حالا دیگر بعد از سال ها مبارزه،می دانیم که بدون نیمه دیگر جامعه یعنی مردان به دستاورد مفیدی نمی رسیم. من معتقدم تا مردان آماده حضور در این صحنه نباشند، تلاش مفیدی نخواهیم داشت. دغدغه زنان ما عمومی است و بدون حضور زنان در همه سطوح جامعه و بدون برابری حقوق همه افراد جامعه،دموکراسی وجود نخواهد داشت.در غیر این صورت هر آنچه می گوییم از شعار خالی نیست.”
این ناشر به مشکلات مختلف عرضه نشر اشاره کرد وگفت: امسال به خصوص از نیمه دوم سال از بدترین سال های ما در نشر کتاب بودو بیشترین فشار روی کتاب های مربوط به حوزه زنان بود. بسیاری از این کتاب ها در دست سانسور مانده اند و ماحتی امکان گفتمان با مسئولان را نداریم که بگوییم آنچه می کنند بریدن شاخه از زیر پای خودشان است.
خانواده مدنی را فراموش کرده اید؟
حمیدرضا جلایی پور دومین سخنرانی بود که در این پانل صحبت کرد. حرف های او در مورد خانواده مدنی و غفلت فمنیست ها از توجه به چنین خانواده ای با انتقاد و مخالفت تعداد زیادی از حضار مواجه شد. او گفت: من به ادبیات فمنیستی که در ایران تبلیغ می شود، انتقاد دارم. در این نوع نگرش فمنیست ها به خانواده مدنی در مقابل خانواده مردسالار توجه نمی کنند . در حالیکه خانواده مردسالار یکی از دلایل عمده تبعیض است .
جلایی پور شروع به شمارش و تحلیل پنج دلیلی کرد که بر اساس آنها باید به خانواده مدنی توجه کرد : نهاد خانواده در مقایسه با نهاد دولت، فرهنگ و هنری، نهاد در دسترس تری است اما نهاد دولت با مشکلات اساسی درگیر است و حل کردن مسائلش به این سادگی نیست. از سوی دیگر زنان با موقعیت تبعیض آمیزی در عرصه عمومی، مدیریت و کار مواجه هستند. در جامعه پیشا دموکراتیک زندگی می کنیم که بعضی از حقوق شهروندان به راحتی در آن رعایت نمی شود. در این جامعه، خانواده مدنی رهایی بخش است ما باید از روند فروپاشی خانواده ها در غرب درس بگیریم. در نظر سنجی که از صد دانشجوی دانشگاه تهران داشتم متوجه شدم که ۵۰ دانشجوی پسر به دنبال یک شغل پایدار و آبرومندانه هستند و ۵۰ دختر یک زندگی پایدار را مد نظر دارند. باید روی این مسائل تاکید کرد و از آنها غفلت نکرد.”
شهلا لاهیجی در این مقطع از صحبت های جلایی پور به شدت به مخالفت پرداخت و اعلام کرد: ” حالا می فهمم که چرا اصلاح طلبان موفق نشده اند! به دلیل داشتن همین نگرش انتزاعی به مسائل اجتماعی. این حرف مثل این است که گویا خانواده مدنی ناگهان باید از آسمان نزول کند. در حالی که معیارهای ما ارزشی است. این نگرش دوگانه، مخلوط، نامعین و بدون نقد معیارهای ارزشی جامعه است. آقای جلایی پور آمارتان غلط است بارها اعلام شد که اولین چیزی که زنان همیشه خواسته اند، کار بوده ، بعد از آن امنیت و بعد استفاده مساوی از امکانات و مکان های ورزشی و استفاده از امکان تجمع بود. در ششمین مقطع از خواست زنان، مساله ازدواج قرار داشته آن هم با شرایط تغییر این سنت.
من می خواهم بدانم که چرا نباید به جای جامعه مدنی از انسان مدنی حرف بزنیم و خانواده مدنی را جزیی از نتایج انسان مدنی بدانیم. بگذارید داد و ستد کنیم و نگاه خود را نسبت به زن و مرد عوض کنیم. ابتدا باید روی ارزش های اخلاقی کار کرد نه خانواده و جامعه مدنی” تشویق لاهیجی از طرف حضار نشان دهنده موافقت با حرف های او در مقابل جلایی پور بود. ”
سیاست چماق و هویج همچنان پیاده می شود
دکتر فاطمه صادقی استاد دانشگاه در رشته مطالعات زنان، در سخنان خود شروع به بررسی جنبش زنان ایران و چالش های پیش رو کرد. او در مورد جنبش های زنان در دو دوره مشروطیت تا پهلوی اول و جنبش زنان از دهه دوم انقلاب ایران تا امروز گفت: موج اول جنبش زنان با شروع روند مدرنزاسیون شکل گرفت و با برخی از مطالبات مشروطه خواهی برابر بود. در آن زمان مطرح می شد که ابتدا باید به حقوق مساوی با مردان برسیم و بعد خواسته های زنان را مطرح کنیم. این مساله ای بود که با این دوره مشترک بود. آنها با فشار سفت و سخت مذهب و دولت مواجه بودند. دولتی که در ایران از زمان پهلوی اول تا جمهوری اسلامی، سیاست چماق و هویج را برای زنان در پیش گرفته بود.این دولت ها از یک سو داعیه نمایندگی زنان را دارند واز سوی دیگر سانسور، ارعاب و تهدید این الگو در هر دوره وجود دارد، مثل همین روزها که با کاهش ساعات کار زنان به اوج رسید. دکتر صادقی معتقد است که موج اول به دلیل حضور و عدم حضور بعضی زنان در عرصه اجتماعی ناگهان دو پاره شد. این موضوع در دوره دوم هم اتفاق افتاد. با مرور تاریخ می توان فهمید که اصلی ترین دلایل اضمحلال جنبش زنان، شکاف بین جنبش زنان است که امروز هم دوباره تکرار شد. اما حاصل آن پراکندگی، انفعال و ایجاد شبکه های پراکنده است.
جنبش مستقل زنان الزامی است
دکتر بابک احمدی با ابراز همدردی با زنانی که در همه ی عرصه های اجتماعی و حتی تاریخی با تبعیض مواجه بودند، حرف های خود را آغاز کرد:” من یک مرد ایرانی ام و می دانم که خرافات و بازمانده های عقب افتادگی فکری در زندگی من هم هست. در نهایت مردی هستم که در یک جامعه مرد سالار زندگی می کنم که زنان در آن بد زندگی می کنند. حقوق من از زنان بیشتر است و مرا مقتدر می کند که همسرم را کتک بزنم، زورگویی کنم و قلدرماب باشم. قدرت مطلق بالای سر ما که ما را وادار می کند مردسالار باشیم، از همین باقیمانده سنن قدیمی ساخته شده به همین دلیل به خودم اجازه می دهم که برای شما تعیین تکلیف کنم.
احمدی بارها تکرار کرد که جنبش مستقل زنان الزامی است:”اما برای من روشن است که تحقق دموکراسی در ایران فقط با جنبش زنان اتفاق می افتد و باید قدم به قدم تغییر کند. دموکراسی فقط با مبارزه شما زنان اتفاق می افتد. در این مسیر کتک می خورید، فحش و ناسزا می شنوید و زندان هم می روید اما چاره ای نیست. باید همه این مراحل طی شود.
من به عنوان همراه و عقبه جنبش مستقل زنان را تشویق می کنم و مخالف طرح شدن مفاهیم ایده آلیستی هستم که نمی توانیم به آن برسیم. زنان باید در این مسیر جلو بروند و منتظر تکلیف مردان نباشند. نباید در این مسیر جامعه مرد سالار و پدر سالار بسازیم. این نوع جامعه باید عوض شودو بالاخره به جایی برسیم که حق سقط جنین هم بگیریم. به نظر من این تئوری خطرناک است که هر وقت مشکلات کارگران حل شد، زنان هم آزادند. اگر در این مسیر مبارزه کنید، همراه هستید وگرنه جزو دشمنان!