اجبار زنان سرپرست خانوار به ازدواج مجدد؛ درست یا غلط؟
ملت ما – آمار مراجعه ۷۵ درصد «زنان مطلقه» تهرانی به کمیته امداد پس از جدایی، در حالی از سوی مدیرکل ایتام و زنان سرپرست خانوار کمیته امداد منتشر شد که به نظر می‌رسد با وجود چندین دستگاه متولی امور زنان سرپرست خانوار، کنترل شیوع «فقر» در میان این قشر چندان مورد توجه نبوده است. به گزارش ایسنا، برابر سرشماری نفوس و مسکن سال ۸۵، شمار زنان سرپرست خانوار کشور یک میلیون و ۶۴۱ هزار نفر است که در حال حاضر، یک میلیون و ۴۵ هزار نفر از این تعداد، تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند.
این در حالی است که ۱۹۸ هزار نفر از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد را زنان سرپرست خانوار شهری، ۱۱۹ هزار نفر را زنان سرپرست خانوار روستایی زیر ۵۰ سال و مابقی را زنان سرپرست خانوار بالای ۵۰ سال تشکیل می‌دهد.
افزایش سالانه ۶۰ هزار نفر به شمار زنان سرپرست خانوار
چگینی ـ مدیرکل ایتام و زنان سرپرست خانوار کمیته امداد ـبا بیان اینکه سالانه ۶۰ هزار نفر به شمار زنان سرپرست خانوار کشور به دلایل مختلف فوت، جدایی، از کار افتادگی و دیگر علل افزوده می‌شود، افزود: «طی سال‌های ۷۵ تا ۸۵، سالانه ۴۹ هزار نفر به شمار زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد افزوده شده است. با وجود اینکه عده‌یی از زنان سرپرست خانوار به دلیل عواملی همچون حفظ وجهه خانوادگی و…، از مراجعه به نهادهایی حمایت‌گر همچون کمیته امداد و بهزیستی خودداری می‌کنند، چگینی از مراجعه ۷۵ درصد زنان مطلقه تهرانی به کمیته امداد پس از جدایی خبر می‌دهد که این امر، مهر تاییدی بر وجود مشکل تامین «معیشت» این زنان دارد.
این در حالی است که کمک معیشت زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد همچون سایر مددجویان رقمی بین ۳۲ تا ۶۰ هزار تومان بر اساس تعداد اعضای خانوار بوده که البته مقرر شده است که این ارقام امسال حدود ۲۰ درصد افزایش یابد. زنان سرپرست خانوار در حالی ناچار به حل مشکلات معیشتی خود از طریق تن دادن به شرایط سخت برخی مشاغل با وجود دستمزد اندک و عدم برخورداری از حمایت بیمه‌یی هستند که مسوولیت‌های سنگین‌تری همچون تربیت فرزندان و مراقبت از آنها، ایفای نقش پدری و برطرف کردن نیازهای بهداشتی و عاطفی اعضای خانواده و نیز اداره امور خانه را بر عهده دارند.
در حالی که ذوالفقاری ـ معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد ـ مهارت و حرفه آموزی، فراهم ساختن زمینه اشتغال و نیز «تسهیل امکان فروش تولیدات» زنان خودسرپرست و سرپرست خانوار را از برنامه‌ها و حمایت‌های جاری کمیته امداد می‌داند، اما به نظر می‌رسد، سایر مسوولیت‌های زنان سرپرست خانوار در نظر نهادهای حمایتی مغفول مانده است.
زنان؛ نیروی کار ارزان
دکتر سعید مدنی ـ جامعه شناس ـ در این باره به ایسنا، گفت: «فقر اقتصادی زنان سرپرست خانوار» اگر چه با مهارت آموزی و مشاغل کارمزدی التیام می‌یابد، اما به دلیل تصورات نادرست رایجی که کار زنان را فرودست می‌شمارد و از آن جا که هنوز هم به زنان به چشم نیروی کار ارزان نگریسته می‌شود، مشکلات زنان سرپرست خانوار با این شیوه برطرف نمی‌شود. وی با اشاره به نابرابری فرصت‌های اشتغال میان زنان و مردان، افزود: « علاوه بر این، اشتغال زنان سرپرست خانوار موجب «فقر زمانی» برای رسیدگی به امور فرزندان می‌شود و ممکن است در ازای تامین بخش کوچکی از نیازهای معیشتی، مشکلات و آسیب‌های دیگری متوجه خانواده‌هایی که به سرپرستی زنان اداره می‌شوند، شود. به اعتقاد وی، نهادهای حمایتی باید معیشت حداقلی زنان سرپرست خانوار را به نحوی تامین کنند که آنها برای کسب شرایط حداقلی، نیازمند ساعات طولانی کار نباشند. این جامعه شناس همچنین، بر ضرورت پوشش بیمه اجتماعی زنان سرپرست خانوار تاکید و تصریح کرد: «برخورداری از پشتوانه بیمه‌یی حس امنیت را در خانواده‌هایی که توسط زنان سرپرستی می‌شوند، افزایش می‌دهد.»
تسهیل ازدواج زنان سرپرست خانوار
شرایط برای زنان سرپرست خانوار نباید به گونه‌یی رقم بخورد که آنها برای ادامه زندگی ناچار به ازدواج باشند.
معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد نیز راه‌حل بخشی از مشکلات زنان سرپرست خانوار را ازدواج مجدد دانسته و از برنامه‌ریزی این نهاد برای تسهیل ازدواج این قشر از مددجویان خبر می‌دهد.
ذوالفقاری با اشاره به حمایت کمیته امداد از ازدواج زنان سرپرست خانوار با اجازه سرپرست این نهاد، تصریح کرد: «ارایه تشویق‌هایی همچون فراهم کردن زمینه «اشتغال همسران زنان سرپرست خانوار» و نیز «قطع نشدن مستمری» این زنان در کنار برخورداری آنها از «هدیه ازدواجی» که کمیته امداد به دختران تحت پوشش خود ارایه می‌دهد، در راستای تسهیل ازدواج زنان سرپرست خانوار، در دستور کار خود قرار دارد.»
این در حالی است که مدنی ـ جامعه شناس ـ معتقد است، شرایط برای زنان سرپرست خانوار نباید به گونه‌یی رقم بخورد که آنها برای ادامه زندگی ناچار به ازدواج باشند، بلکه باید بتوانند به دور از هرگونه جبر موقعیت، نسبت به اتخاذ تصمیم درباره ازدواج اقدام کنند تا زندگی آنها و نیز سلامت جامعه در آینده تضمین شود.
اگرچه اقداماتی نظیر پوشش «بیمه اجتماعی» زنان سرپرست خانوار پس از سال‌ها طرح مساله در این باره، در برنامه‌ریزی‌های عملیاتی گنجانده شده است، اما به نظر می‌رسد، حل مشکلات معیشتی زنان سرپرست خانوار با مستمری اندکی که به آنها پرداخت می‌شود، امری محال است و نهادهای حمایتی باید برنامه منحصر به فردی برای این قشر از مددجویان خود در دستور کار قرار دهند، به گونه‌یی که کار سنگین یا ازدواج در هر شرایطی، تنها راه‌حل پیش پای این زنان نباشد.