سردار مریم
مریم بختیاری معروف به بی بی مریم، دختر حسینقلی خان ایلخانی بختیاری است که وقایع زندگی خود را از دوران کودکی، با کشته شدن پدرش توسط ظل السلطان آغاز و با فتح تهران توسط برادرش سردار اسعد به پایان می‌برد. او خاطرات شخصی خود را در باره ایل بختیاری از ییلاقات و شلاقها، ازدواجها و درگیریهای افراد با حکومت نوشته است که در سالهای اخیر چاپ و روانه بازار شده است .از ویژگیهای خاطرات او معرفی بزرگان ایل بختیاری، روابط سببی و نسبی آنان با یکدیگر است . او در این مجموعه تمامی برادران و خواهران ناتنی خود را معرفی و شرحی کوتاه از هرکدام آورده است. مناسبات سردار مریم با برادرانی که هر یک در عرصه سیاست نقشی اساسی دارند چون نجفقلی خان صمصام‌السلطنه، علیقلی خان سردار اسعد و خسرو خان سردار ظفر از نکات خواندنی در این خاطرات است. سردار مریم در معرفی خود چنین نوشته است: «پدرم رئیس ایل هفت لنگ بود، پدر مادرم رئیس ایل چهارلنگ ها، بعد از مدتی پدرم ایلخانی متصل تمام ایل بختیاری چهار لنگ و هفت لنگ شد.» بی بی مریم تنها فرزند یکی از زنان حسینقلی خان است که هیچ خواهر و برادر تنی نداشته و تحصیلات خود را مدیون سردار اسعد می‌داند و می نویسد که سردار به گردنش حق پدری داشته است.
بی بی مریم از زنان با سیاست و کیاستی است که در ایران کم نبودند. او در خاطرات خود اشاره‌ای جالب به سیاست مصرف‌گرایی می‌کند که چگونه می تواند یک دولت و ملت را به زانو در آورد: «اکنون در طهرانم دو روز قبل با چادر رفتم مغازه ای در خیابان لاله زار دیدم درون یک مغازه چارقدفروشی خیلی اشیاء طلا و جواهر زیر آیینه گذاشته است به صاحب مغازه گفتم : اینها مال فروش است. جواب داد خیر خانم اینها را خانمها گرو چارقد تور گذاشته اند. دنیایی افسوس خوردم به بدبختی ملت بیچاره ایران که این قدر بی علم و بدبخت می باشد. آنچه پول در مملکت بود عوض همین چیزها و امثال همین چیزها به خارجه رفت…».
منبع : کتاب خاطرات سردار مریم