قوانین طلاق عامل موثر در همسرکشی
سرمایه: این بخشی از نتایج پژوهش شهلا معظمی محقق مرکز جرم شناسی دانشگاه تهران است. او دیروز در انجمن جامعه شناسی ایران حاضر شد تا نتیجه پژوهش های خود را از سال ۱۳۷۸ که با عنوان خشونت های مرگبار خانوادگی (همسرکشی) انجام شده، اعلام کند.
شهلا معظمی و همکارانش پدیده همسرکشی را در پنج استان کشور و در میان ۶۰ زن و مرد متهم به همسرکشی آغاز کردند.
پژوهش با روش مصاحبه عمیق از زندانیان متهم به قتل همسران انجام شد.
معظمی می گوید: «همواره این سوال و معمای لاینحل در ذهنم وجود داشت که چگونه ممکن است زندگی که در ابتدا با عشق و محبت شروع می شود در نهایت به قتل منجر شود.»
او تحقیقات خود را تا سال ۸۲ به دلیل اهمیت موضوع و نتایج در ۱۵ استان کشور ادامه داد، اما از آنجا که بعد از این سال نمی توانست به زندان ها برود مدتی پژوهش متوقف شد. تا اینکه امسال او دوباره پژوهشش را از سرگرفت.
او معتقد است: «قوانین مربوط به طلاق نیز بر همسرکشی موثر بوده است چون طبق قانون ایران مردان درباره طلاق محدودیتی ندارند اما زنان فقط در صورتی می توانند تقاضای طلاق کنند که عسر و حرج را ثابت کنند. بسیاری از مردان از این قانون سوءاستفاده و زنان را عصبی و خسته می کنند که در مواردی زنان خسته از طلاق تنها راه حل را در قتل همسر می بینند.»
به گفته او زنان بیشتر برای همسرکشی از سم استفاده و با معاونت شخص دیگری دست به این کار می زنند.
مردان همچنین معمولاً با تصمیم های آنی به دلیل، سوءظن و با حرکات خشن چون وارد آوردن ضربات مشت و لگد به قتل همسر دست می زنند. معظمی علل اصلی همسرکشی یعنی قتل مرد توسط زن را این گونه برمی شمارد: «خشونت مستمر و تحقیرهای مدام جسمی و روحی برخی مردان نسبت به زنان سلامت آنان را طی زمان تهدید می کند که ممکن است اینها در نهایت به همسرکشی منجر شود.»
احساس وجود ناعدالتی هم از عللی است که مرد دست به این عمل می زند: «گاه مردان در رابطه زناشویی احساس ناعدالتی می کنند مثلاً احساس سوءظن یا ترک ناگهانی همسر برای شان در زمان بحران ها به رفتارهای خشونت آمیز منجر می شود. در این حالت مردان زنان خود را با ضربات متوالی چاقو به قتل می رسانند و بعد از قتل همسر تقصیرات را به گردن قربانی شان فرافکنی می کنند. آنها عنوان می کنند که انتقام خیانت و خطاهای همسران شان را گرفته اند و به این ترتیب قربانی را مستحق مرگ می دانند.»
هر چند معظمی بلافاصله اشاره می کند: «وقتی از این مردان درباره خیانت همسران شان سوال می شود بیشتر آنها از این موضوع ابراز عدم اطمینان می کنند.»
سندرم از دست دادن کنترل از عوامل دیگر همسرکشی توسط این جرم شناس عنوان می شود: «این سندرم ناشی از عدم کنترل تکانه های عصبی و عامل مهم خشونت علیه زنان محسوب می شود. مردان بیشتر از زنان دچار این سندرم می شوند و در مواقع خشم شدید این موضوع به قتل همسر منجر می شود.»
سندرم آسیب دیدگی و فرسودگی زنان نیز از عللی است که قتل زوج توسط زوجه را به دنبال دارد: «این سندرم در مواردی در سال های دراز زنان را تحت تاثیر قرار می دهد و در نهایت تحقیرها به خشمی شدید و قتل منجر می شود.»
او همچنین یکی دیگر از موارد مهم و موثر در همسرکشی و از هم گسیختگی خانواده ها را اعتیاد می داند: «اعتیاد از عوامل اصلی از هم گسیختگی خانواده ها در کشورمان است. بسیاری از مردان معتاد زنان خود را هنگام نشئگی به قتل می رسانند.»
اما با این همه معظمی تاکید می کند: «همسرکشی را نمی توان با هیچ یک از این موارد به تنهایی تببین کرد و با تلفیق نظریات مختلف می توان به یک جمع بندی نهایی درباره بروز این حادثه دست یافت اما به طور خلاصه می توان گفت همسرکشی معمولاً بعد از مشاجره های شدید خانوادگی رخ می دهدو مردها به دلیل قوای بدنی، در نزاع های مرگبار زنان شان را می کشتند. علت اصلی قتل زنان هم سوءظن به همسران، اعتیاد و… بوده است.
درحالی که زنان همسرکش بیشتر با انگیزه رهایی از خشونت مرد، نفرت نسبت به او و انحرافات جنسی مرد و احتمال تجاوز به نزدیکان و مشکلات ناشی از طلاق با معاونت شخص دیگر و با استفاده از سم یا کارد و داروی خواب آور دست به قتل می زنند. آنها ترجیح می دهند با حریف قوی تر از خود وارد نزاع مستقیم نشوند.
فساد اخلاقی، بیکاری، مهاجرت، فقر، معاشرت با افراد ناباب و فشارهای روحی شدید نیز از دیگر عوامل موثر در این پدیده است.
او همچنین از افزایش خشونت ها در قتل زنان همسرکش می گوید: «طی این سال ها زنان همسرکش با خشونت و توحش بیشتری مرتکب جرم شده اند. این زنان به دلیل بسته بودن راه های قانونی تمام خشونت و رنج سال های زندگی شان را به بدترین شکل ممکن با مثله کردن شوهران شان انجام داده اند.»