برابری در کار، نابرابری در دستمزد!
خبرگزاری بین المللی زنان (وفا)- مریم قاسمی : صفحه نیازمندی‌های روزنامه را ورق می‌زنم، بیشتر حجمش را آگهی‌های استخدامی گرفته است. ستون استخدام کارگر ساده را می‌گیرم و تا پایین می‌آیم. «به چند کارگر خانم با حقوق مکفی نیازمندیم»… پایین‌تر «به چند خانم جهت کار در بسته‌بندی موادغذایی نیازمندیم…»
صفحه نیازمندی‌های روزنامه را ورق می‌زنم، بیشتر حجمش را آگهی‌های استخدامی گرفته است. ستون استخدام کارگر ساده را می‌گیرم و تا پایین می‌آیم. «به چند کارگر خانم با حقوق مکفی نیازمندیم»… پایین‌تر «به چند خانم جهت کار در بسته‌بندی موادغذایی نیازمندیم…» پایین‌تر «تعدادی کارگر خانم و آقا جهت کار در قنادی نیازمندیم…» و باز هم پایین‌تر «به یک خانم باتجربه جهت کار در بنگاه معاملات املاک برای پاسخگویی تلفن نیازمندیم…»
شماره یکی از آگهی‌های روزنامه را می‌گیرم. بعد از چندبار بوق زدن، صدای آقایی از پشت تلفن به گوش می‌رسد. به او می‌گویم به خاطر آگهی که در روزنامه دادید تلفن زدم. می‌خواستم با نوع و شرایط کارتان آشنا شوم. مرد می‌گوید: کار ما معاملات املاک است و به یک خانم برای پاسخگویی به تلفن نیاز داریم. وقتی از شرایط حقوق و بیمه سئوال می‌کنم پاسخ می‌دهد: شما حضوری بیایید با هم کنار می‌آییم. اصرار که می‌کنم می‌گوید ماهی ۱۰۰هزارتومان در ازای ۹ساعت کار. از شرایط محیط کار نیز می‌پرسم که می‌گوید: باید حضوری تشریف بیاورید تا هم ما شما را ببینیم و هم شما محیط کار ما را ببینید. به خاطر می‌آورم در گزارش قبلی شهرآرا پیرامون کار زنان در مکان‌های مختلف، بسیاری از زنان شاغل از حضور در محیط کارشان در حضور آقایان بسیار معذب بودند و اظهار نگرانی می‌کردند.
تلفن را سر جایش می‌گذارم و یکی دیگر از شماره‌هایی را که دورشان را خط کشیده‌ام، می‌گیرم. شماره یک کارگاه بسته‌بندی است. خانمی که تلفن را پاسخ می‌گوید رادیووار شرایط استخدام و نوع کار در بسته‌بندی را برایم توضیح می‌دهد. از میان صحبت‌هایش می‌فهمم که از ساعت ۷صبح تا ۷شب باید سر کار باشم و سر هر ماه ۱۷۰هزارتومان حقوق دریافت کنم.
وقتی یکی دیگر از شماره‌ها را که مربوط به یک کارگاه قنادی است، می‌گیرم صاحب کار آدرس می‌دهد تا حضوری به آنجا مراجعه کنم. خیابان صاحب الزمان قنادی (…). وقتی وارد قنادی می‌شوم یکی از فروشنده‌ها پله‌های گوشه مغازه را نشانم داده و می‌گوید پایین بروم و بعد هم با آقای…… صحبت کنم. از پله‌ها پایین می‌روم، فضای خفه‌ای است. گرفتگی فضای کارگاه باعث می‌شود برای چند لحظه به‌سختی نفس بکشم. گرمای تند اجاق‌ها و فرهایی که با حرارت بالا، روشن است توی صورتم می‌نشیند. در حالی که چشمانم از شدت سوزش، خیس شده، می‌بینم بیش از ۱۰نفر خانم و آقا با لباس‌های سفید مشغول کارند. هنگامی‌که وسط کارگاه می‌رسم صاحب قنادی جلو می‌آید.
او بعد از سلام و احوالپرسی و معرفی خودش، کاری که قرار است انجام دهم را کمی توضیح می‌دهد و می‌گوید باید درست کردن شیرینی و خمیر آن را خوب یاد بگیرم. او ادامه می‌دهد: باید یک هفته آزمایشی کار کنم. بعد یک آقای جوان که لاغراندام و تکیده است را صدا می‌زند و می‌گوید: این یکی از بهترین شیرینی‌پزهای ماست که کار را بهتر به تو آموزش می‌دهد. می‌گوید: حقوقم با ماهی ۱۰۰هزارتومان شروع می‌شود و بعد از ۳ماه اگر کارم خوب باشد به حقوقم اضافه می‌کند. در حالی که تاکید می‌کند کسی را بیمه نمی‌کند، ادامه می‌دهد: حتی اگر بازرس بیمه برای بازرسی مراجعه کرد و از شما چیزی پرسید باید بگویید کارآموز هستید وگرنه همکاری ما تمام می‌شود.
زنان جویای کار و دستمزدهای خجالت آور
با دیدن این وضعیت یاد صحبت‌های سرپرست معاونت امور اجتماعی و اشتغال اداره کار و امور اجتماعی خراسان رضوی می‌افتم که چندی پیش با اشاره به آمار بیکاری حدود ۱ ۲درصد در خراسان رضوی به گزارشگر ما گفته بود: ۶هزار و ۹۲۰نفر جویای کار به سایت این اداره مراجعه کرده‌اند که ۲۸درصد آنان را بانوان تشکیل می‌دهند.
در این گفتگو «طاهره طهماسبی» ۳۷درصد فرصت‌های شغلی را خاص بانوان دانسته و با بیان اینکه ۲۶درصد فرصت‌های شغلی ایجاد شده نیز از سوی خانم‌ها اشغال شده است، گفته بود: ۶هزار نفر از بانوان استان از اعتبارات بنگاه‌های زودبازده استفاده کرده‌اند که خدمات آموزشی، پرستاری، صنایع‌دستی، تولید البسه و پرورش زنبور عسل و ماهی‌های زینتی از عمده‌ترین مشاغل بانوان بوده است.
طهماسبی اشتغال زنان سرپرست خانوار را یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اداره کار و امور اجتماعی عنوان کرده و با اظهار امیدواری از اجرای طرح مشاغل خانگی به اجرای طرح حمایت از مشاغل خانگی و صدور ۱۰۰هزار مجوز خانگی در استان اشاره کرده بود.
سوء استفاده از نیروی کار ارزان
با این وجود در حالی سرپرست معاونت امور اجتماعی و اشتغال اداره کار و امور اجتماعی خراسان رضوی به اشتغال زنان و فرصت‌های شغلی خاص بانوان تاکید می‌کند که نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی می‌گوید: زنان و دختران جوان در اکثر محیط‌های کاری مورد استثمار قرار می‌گیرند؛ چرا که این قشر امروز به عنوان نیروی کار ارزان مورد سوءاستفاده قرار گرفته‌اند. جواد آرین منش می‌افزاید: با توجه به نرخ بالای بیکاری در جامعه، دولت باید برای پیشگیری از این معضل اقدام کند.
وی با اشاره به آمدن هفته گرامیداشت مقام زن، یادآور می‌شود: بازنگری و آسیبشناسی چگونگی حضور زنان در عرصه‌های مختلف، بهترین راه حلی است که می‌تواند به رفع نقاط ضعف این حضور کمک کرده و بدین وسیله نقاط قوت آن تقویت گردد.
آرین منش با اشاره به حضور بیش از ۶۰درصد ظرفیت دانشگاه‌ها از سوی دختران و زنان اظهار می‌دارد: توسعه دانش و تخصص در بین زنان، اقبال روزافزون دختران به تحصیلات عالی، تکمیلی و حوزوی نیز بخشی از حضور زنان در جامعه اسلامی است که نقش موثر آن در تحکیم بنیان خانواده و تربیت نسلی توانمند، آگاه و مفید برای کشور را هیچکس نمی‌تواند کتمان کند.
نماینده مردم مشهد و کلات خاطرنشان می‌کند: بر مسئولان لازم است نسبت به پرداخت دستمزدهای بسیار پایین و بیمه زنان و دختران شاغل از سوی موسسات و دستگاه‌های غیردولتی، مدیریت قوی‌ای اعمال شود.
حقوق خانم‌ها همیشه کمتر از آقایان
سراغ یکی از بیمارستان‌های شهر می‌روم. هرچند می‌دانم بیشتر کارکنان این بیمارستان قدیمی، استخدام رسمی‌هستند اما در بین آن‌ها نیروهای جوان نیز دیده می‌شوند. سر صحبت را با یکی از نیروهای خدماتی بیمارستان باز می‌کنم. می‌گوید چند ماهی است در بیمارستان مشغول به کار شده اما استخدام بیمارستان نیست.
او می‌گوید ما نیروهای شرکتی هستیم که از طرف شرکت….. به بیمارستان معرفی شده‌ایم. وقتی از حقوق دریافتی‌اش می‌پرسم، می‌گوید: با ماهی ۲۰۰هزارتومان زندگی می‌چرخاند، این در حالی است که نسبت به حقوق همکاران مرد معترض بوده و ادعا می‌کند: حقوق مردان نسبت به زنان در این شرکت بیشتر تعیین شده است. هرچند حقوق آقایان نیز طبق قانون کار نبوده و فقط ۵۰هزارتومان بیشتر از خانم‌هاست اما این تفاوت که ناشی از دیدگاه سنتی جامعه نسبت به کار زنان است، در سایر مشاغل نیز به چشم می‌خورد.
در ورود به یک داروخانه و صحبت با پزشک آن، متوجه می‌شوم جدا از نیروهای نسخه پیچ و فروشنده، هر داروخانه ملزم است یک پزشک داروساز به عنوان پزشک کارشناس در اختیار داشته باشد. جالب است وقتی با او که آقایی میانسال است، صحبت می‌کنم متوجه می‌شوم حدود ۸۵۰هزارتومان در ماه حقوق می‌گیرد. این در حالی است که وقتی با خانم دکتر شیفت صبح همان داروخانه صحبت می‌کنم متوجه می‌شوم او تنها ماهی ۴۸۰هزارتومان حقوق از کارفرمای خود دریافت می‌کند. در حالی که این دونفر هر دو یک کار انجام داده و هیچ یک نسبت به دیگری زحمت بیشتری متحمل‌نمی‌شود.
نگاه جامعه به اشتغال زنان، سنتی است
این در حالی است که یک اقتصاددان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد به دیدگاه‌های سنتی جامعه در رابطه با اشتغال زنان اشاره کرده و می‌گوید: امروز زنان نقش مهمی در اقتصاد ما ایفا کرده و به عنوان پتانسیل‌های توانمند، بخش‌های مختلف اقتصادی، صنعتی و… را پوشش می‌دهند. دکتر ناصر شاهنوشی با اشاره به مشکلات فراوانی که بسیاری از زنان در رابطه با کارکردن در بیرون از خانه دارند به دیدگاه‌های سنتی افراد جامعه اشاره کرده و اظهار می‌دارد: باید پتانسیل خانم‌ها در اشتغال را پذیرفته و در نگاه سنتی خود تجدید نظر کنیم.
وی با تاکید بر لزوم تغییر دیدگاه جامعه نسبت به اشتغال زنان می‌افزاید: در نگاه سنتی زنان به عنوا ن نیروی کار و نه متفکر در کارگاه‌های مختلف مشغول به کارند؛ چراکه آن‌ها به خاطر اثبات توانایی‌های خود حاضرند با حقوق پایین‌تر و ساعات کار بیشتر کار کنند، در حالی که توانایی‌های زنان در کارهای گوناگون به اثبات رسیده است و جامعه باید پتانسیل‌های خانم‌ها را بپذیرد. وی یادآور می‌شود: هرچند برخی خانم‌ها به خاطر احتیاجات مالی دست به کارهای سخت و کم درآمد می‌زنند اما اگر دیدگاه جامعه تغییر کند دیگر تنها نیاز مالی و درآمد مطرح نبوده همچنانکه این موج میان دختران جوان به چشم می‌خورد. دکتر شاهنوشی ادامه می‌دهد: تجربه ثابت کرده زنان در محیط‌های کاری، احساس مسئولیت خوبی دارند، بسیار با دقت و منظم هستند و نسبت به کار خود تعهد دارند، اگر چنین خصوصیاتی در محیط‌های کار وجود نداشته باشد، جامعه از پتانسیل‌ها قوی، محروم می‌ماند.
این استاد دانشگاه با قبول این مطلب که در برخی موارد از نیروهای کار خانم بیشتر از مردها سوءاستفاده شده و آن‌ها مورد استثمار دنیای کارفرمایان قرار می‌گیرند، اضافه می‌کند: امروز بازار کار ما، رقابتی شده که هر کس شرایط بهتری داشته باشد، در این رقابت پیروز خواهد شد. وی در توضیح شرایط بهتر از قبول حقوق پایین، عدم بیمه، ساعات کار فراوان و … سخن به میان آورده و می‌افزاید: اوضاع بحرانی اقتصادی باعث شده شرایط بازار کار امروز به این سمت برود؛ چرا که وجود نیروی بیکار، هیچ یک از کارفرمایان را برای جدب نیرو نگران نمی‌کند.
وی خاطرنشان می‌کند: تغییر جامعه و پیشرفت بانوان در کار باعث شده برخی فکر کنند زنان جای مردان را می‌گیرند، این در حالی است که هر کس توانایی‌های خاص خود را دارد.
*سردبیر خبرگزاری زنان (وفا) : تامین معاش خانواده، زنان را به کار با حقوق اندک واداشته است
زهره الوندی- سردبیر خبرگزاری زنان گفت: نیاز اقتصادی و تامین معاش خانواده، باعث شده بسیاری از زنان به حداقل دستمزد راضی باشند.
طاهره چک در گفتگو با خبرنگار شهرآرا افزود: متاسفانه کارفرمایان نیز از نیاز مالی و اقتصادی این‌قشر آسیب‌پذیر سوءاستفاده کرده و آن‌ها را به ازای دستمزدی پایین به کار می‌گیرند، در حالی‌که باید طبق قوانین مصوب در قانون کار با زنان شاغل برخورد کنند.
وی با بیان اینکه کار زنان به صورت کارگری در کارگاه‌ها، نشان از اجحاف در حق زنان است، گفت: زنان کارگر نیازمند امنیت اجتماعی و دستمزد برابر با مردان هستند.
سردبیر خبرگزاری زنان با تاکید بر اینکه امنیت اجتماعی این گونه زنان بایستی از طرف دولت و کارفرمایان تامین شود، افزود: باید توجه داشت که نیاز اقتصادی و تامین معاش خانواده، زنان را به کارگری با دستمزد پایین واداشته است و کارفرمایان نیز باید به این نکته مهم توجه داشته باشند که نباید از نیاز مالی و اقتصادی این‌گونه زنان سوءاستفاده کرده و آن‌ها را در ازای دستمزدی پایین به کار بگیرند؛ بلکه باید طبق قوانین مصوب در قانون کار با آن‌ها برخورد کنند.
وی مسئولیت زنان کارگر را در خانه و در محل کار، امری دشوار ارزیابی کرد و اظهار داشت: زنان کارگر بایستی در شغل خود به رضایت اقتصادی دست یابند تا در امور مربوط به خانه نیز موفق باشند.
وی بیشترین توجه به وضعیت کاری و دستمزدهای زنان کارگر را معطوف به سازمان تامین‌اجتماعی و وزارت کار دانست و تصریح کرد: ماموران این دو نهاد، باید در بازرسی‌های خود از کارگاه‌ها دقت بیشتری داشته باشند تا حقی از این زنان ضایع نشود.
این فعال رسانه‌ای با اشاره به ارج‌نهادن به شخصیت و باور توانایی این قشر از زنان گفت: جامعه باید زنان را به عنوان افرادی که در کنار مردان کار می‌کنند، بپذیرد و نباید آن‌ها درکارها به علت فیزیک بدنی و جنسیت مورد اجحاف واقع شوند و در معرض نابرابری کاری قرار بگیرند.
وی با تاکید مجدد به حمایت دولت از زنان کارگر تصریح کرد: زنان کارگر، عمده‌ترین گروه جامعه کارگری هستند که نیاز بیشتری به حمایت اجتماعی ـ اقتصادی دولت دارند. این قشر از زنان با حداقل دستمزد حاضر به کار در شرکتهای تعاونی می‌باشند و دولت با سیاست مناسبی می‌تواند این شرکتهای تعاونی را توسعه داده و به زنان کارگر اجازه رشد بیشتری در کار بدهد. وی یکی از پیامدهای تغییرات اجتماعی را، حضور زنان برای کار در کارگاه‌ها دانست و گفت: جامعه ما، در حال گذار است و زنان، قربانیان اصلی این خلأ بین سنت و مدرنیته هستند و تا وقتی به مرحله درستی از مدرنیته گام نگذاریم، همچنان کار زنان با دوگانگی همراه است.
سردبیر خبرگزاری وفا با اشاره به آمار بالای بیکاری در کشور و متعاقب آن استان خراسان رضوی گفت: کمبود کار مناسب در جامعه و نیاز معیشتی بالا، زنان را مجبور به کارگری می‌سازد که رقبای سرسخت آن‌ها در محل کار نیز اجازه رشد به این زنان نداده و آن‌ها برای استمرار کارشان مجبور می‌شوند به کارهای سخت با دستمزد پایین تن دهند.