تصویری از وضعیت روزنامه نگاران ایرانی در سال ۸۵
انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران:
سال ۸۶ در حالی آغاز شد که دست کم، ۷ روزنامه نگار در ایران همچنان در زندان هستند: علی فرحبخش، منصور تیفوری، عدنان حسن پور، کاوه جوانمرد، کیا جهانی، آسو صالح و محمد باقر عباسی سملی هفت روزنامه نگاری هستند که نوروز ۸۶ را در زندان سپری کردند.
توقیف ۴ روزنامه، بیش از ۲۰ هفته نامه و ماهنامه، بازداشت و بازجویی از ده ها روزنامه نگار و ادامه محاکمه ده ها خبرنگار، روزنامه نگار و مدیر روزنامه بخشی از دنیای مطبوعات در سال گذشته بود.
بازگشت هیئت نظارت
با آغاز به کار دولت آقای محمود احمدی نژاد در ایران از سال ۸۴ باردیگر هیئت نظارت بر مطبوعات وزارت ارشاد اسلامی به عنوان متولی سرکوب و توقیف مطبوعات در ایران فعالیتش را تشدید کرد.
مرکز ثقل توقیف و لغو امتیاز مطبوعات که تا قبل از دوم خرداد ۷۶ نیز هیئت نظارت بر مطبوعات بود، طی دو دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی به قوه قضاییه منتقل شد.اما سال ۸۵ سالی بود که مرکز اصلی برخورد با مطبوعات بار دیگر به هیئت نظارت بر مطبوعات وزارت ارشاد اسلامی که بخشی از دولت به شمار می آید، منتقل شد.
روزنامه های ایران، شرق، سیاست روز و روزگار در سال ۸۵ توسط هیئت نظارت بر مطبوعات توقیف موقت شدند و پرونده آنها به دادگاه ارجاع شد و برخلاف گذشته، این بار قوه قضائیه بود که سه روزنامه ایران، شرق و سیاست روز را با برگزاری دادگاه از توقیف در آورد.
ماهنامه ها و هفته نامه هایی چون نامه،حافظ،خاطره،هنرهای زیستن،علوم باطنی،سپاس، ندای آذرآبادگان، امید ساحل،سفیر دشتستان، تمدن هرمزگان، حرکت دهندگان، حدیث قزوین، پیام کردستان، گویه و سلام جنوب برخی از نشریاتی هستند که توسط هیئت نظارت توقیف و یا لغو امتیاز شده اند.
علاوه بر این هیئت نظارت بر مطبوعات مجوز ۱۶ هفته نامه را که به نظر این هیئت ابتذال را ترویج می کردند، لغو کرد.
بازگشت هیئت نظارت بر مطبوعات به نقطه ۸ سال پیش و قرار گرفتن آن در خط مقدم توقیف و برخورد با مطبوعات طی سال ۸۵ با اعتراض گسترده روزنامه نگاران و فعالان رسانه ای کشور مواجه شد.با این همه، وزیر ارشاد اسلامی بارها از چنین اتخاذ چنین روشی حمایت کرد. محمد حسین صفار هرندی، سردبیر سابق روزنامه کیهان از زمان آغاز به کارش در وزارت ارشاد و به ویژه در طول سال گذشته، اتهامات مختلفی را به مطبوعات و روزنامه نگاران وارد کرد.حتی در واپسین روزهای سال ۸۵ نیز آقای صفار هرندی در سفرش به استان یزد توقیف مطبوعات توسط هیئت نظارت وزارت ارشاد اسلامی را رواج ویروس اندیشه در میان روزنامه نگاران اعلام کرد و گفت:« ویروس اندیشه، به عنوان عامل مهم در بیراهه رفتن مطالب برخی نشریات و سایتها است.» به گفته وزیر ارشاد «این موضوع، گریبان صاحبان مطبوعات و رسانه های کشور را گرفته و منجر به بستن شدن نشریاتی شده که برای ما دلنشین نیست.»
وی در تشریح توقیف گسترده مطبوعات در سال ۸۵ گفت:«رسانه در قبال جامعه تعهدی دارد که اگر به آن عمل نکند، فاجعه ای اتفاق خواهد افتاد که قابل قیاس با چیزهای دیگر نیست.»وی که در سال ۸۵ یکی از مدافعان احضار، بازجویی و بازداشت روزنامه نگاران بود و به کرات از روزنامه نگاران خواسته تا با خودسانسوری و اطلاع کارهای خود به وزارت اطلاعات سعی کنند از احضار و بازجویی خود جلوگیری کنند، در سخنان پایان سال ۸۵ گفت:«مشکل ما تنها با مطبوعات نیست و گاهی از بی مبالاتی در حوزه رسانه هایی مثل صدا و سیما هم رنج می بریم.»
انجمن صنفی روزنامه نگاران تنها نهاد مستقل فعلی روزنامه نگاران ایرانی نیز در سال گذشته بارها به رفتار هیئت نظارت بر مطبوعات وزارت ارشاد اسلامی و اتهامات وارد شده از سوی وزیر با انتشار بیانیه هایی پاسخ گفت.علی مزروعی، رییس انجمن صنفی روزنامه نگاران نیز در گفت و گویی با خبرگزاری ایلنا اعلام کرد:« در سال ۸۵ با توقیف بیش از ۲۰ مطبوعه در کشور توسط هیئت نظارت بر مطبوعات، دوره بدی برای مطبوعات رقم خورد.»
آقای مزروعی که در زمان توقیف روزنامه شرق توسط هیئت نظارت بر مطبوعات نسبت به انتقال مرکز ثقل برخورد با مطبوعات از قوه قضاییه به هیئت نظارت هشدار داده بود، درباره رابطه دولت با مطبوعات گفت:«فضای روانی که وزارت ارشاد بر مطبوعات حاکم کرد، منفی و سلبی بود و به طور دایم شاهد بودیم که از سوی دولتمردان مواضع بدبینانهای نسبت به مطبوعات اعلام شد.»
به گفته علی مزروعی، «در سال گذشته قوه قضاییه نسبت به دولت و هیئت نظارت بر مطبوعات، عملکرد بهتری درباره مطبوعات داشت و تلاش کرد تا دادگاههای مطبوعاتی را فعال کند و به خیلی از پروندههای مطبوعاتی که از سالهای قبل باقی مانده بود، رسیدگی کند.»وی همچنین در پایان سال ۸۵ به خبرنگاران گفت که اقدام هیئت نظارت بر مطبوعات مبنی بر توقیف مطبوعات هیچ انطباقی با مفاد قانون مطبوعات ندارد و استناداتشان در این زمینه کافی نیست.وی که در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی به عنوان یکی از نمایندگان مجلس در هیئت نظارت بر مطبوعات عضویت داشت، به خبرگزاری ایسنا گفت:«ظاهرا با تغییر ترکیب هیئت نظارت بر مطبوعات و یک دست شدن تقریبی آن به نظر می رسد مرکز ثقل توقیف مطبوعات از دستگاه قضایی به هیئت نظارت منتقل شده است، چرا که در دوره جدید هر مطبوعه ای که توقیف شده تقریبا توسط هیئت نظارت بوده در حالی که این جزو وظایف قانونی هیئت نظارت نیست.»
بازداشت و بازجویی روزنامه نگاران
در سال گذشته آمار روزنامه نگارانی که توسط نهادهای حکومتی دستگیر و از چند روز تا چند ماه در بازداشت موقت به سر بردند یا برای تحمل زندان به سر بردند، دست کم ۵۰ تن بودند؛ مانا نیستانی، مهرداد قاسمفر، ژیلا بنی یعقوب، ترانه بنی یعقوب، آسیه امینی، شادی صدر، پرستو سرمدی، بهمن احمدی امویی، علی فرحبخش در تهران آرش بهمنی، بابک مهدی زاده، کوهزاد اسماعیلی در رشت، شرکو جهانی، منصور تیفوری، سامان سلیمانی، رضا علی پور، فرهاد امین پور در سنندج، نوشین احمدی خراسانی، پروین اردلان، محبوبه حسین زاده، مینو مرتاضی لنگرودی، فاطمه گوارایی، محبوبه عباسقلی زاده، مریم حسین خواه، الناز انصاری، جلوه جواهری، زارا امجدیان،پرستو دوکوهکی و نسرین افضلی در تهران، عدنان حسن پور، کاوه جوانمرد، کیا جهانی، آسو صالح در استان کردستان، منصوره شجاعی، فرناز سیفی و طلعت کریم نیا در تهران، اروج امیری در مرند، اکبر آزاد در اهر، حسین شاکری در بوشهر،علیرضا پورمند، حسین رویین در برازجان، امین موحدی در اردبیل، علی حامد ایمان و ابوالفضل وصالی در تبریز، محسن درستکار، الهام افروتن در بندر عباس، آرش سیگارچی در رشت، کیانوش سنجری و رامین جهانبگلو در تهران، اسماعیل جعفری و محمد باقر عباسی سملی در بوشهر.
غیر ازاین شمار بسیاری از روزنامه نگاران و خبرنگاران احضار و بازجویی شده اند.که مشهورین مورد از بازجویی ها مربوط به بازجویی ۲۱ خبرنگار عضو انجمن صنفی روزنامه نگاران در بازگشت از سفر آموزشی به هلند بود.
در جریان چاپ کاریکاتوری در ایران جمعه که با اعتراض عمومی در استان های آذربایجان شرقی، غربی و اردیبل و زنجان مواجه شد نیز خبرهای منتشر شده حاکی از احضار و بازجویی بیش از ۱۲ روزنامه نگار در این مناطق است که در اغلب موارد با ضرب و شتم همراه بود و در چند مورد به زندانی شدن روزنامه نگاران نیز منتهی شد.
سومین مورد از بازجویی های دسته جمعی، بازجویی از ۱۳ روزنامه نگار زن در فرودگاه بین المللی امام تهران بود.این گروه از زنان روزنامه نگار که عازم کارگاه آموزشی در دهلی نو بودند، توسط ماموران وزارت اطلاعات ممنوع الخروج شده و ده تن از آنان بعد از بازجویی آزاد ولی سه نفر به نام های منصوره شجاعی، فرناز سیفی و طلعت کریم نیا بازداشت و سپس آزاد شدند.
محاکمه روزنامه نگاران نیز در سال گذشته تداوم داشت تا جایی که ده ها تن از روزنامه نگاران و مدیران مسئول روزنامه ها در تهران و شهرستان ها دادگاهی شدند و یا جلسات محاکمه آنها همچنان ادامه دارد.
فشار بر مطبوعات محلی
فصل جدیدی از فشار بر مطبوعات و روزنامه نگاران محلی نیز در سال گذشته گشوده شد. این فشارها که در خرداد ۸۵ و همزمان با ماجرای اعتراض به کاریکاتور منتشر شده در روزنامه ایران در استان های اردبیل، زنجان، آذربایجان شرقی و غربی آغاز شد در ماه های بعد در استان های کردستان، بندر عباس، لرستان، بوشهر، خوزستان و استان های شمالی کشور ادامه یافت.در پیامد این فشارها چندین هفته نامه و روزنامه محلی در این مناطق توقیف و تعدادی از روزنامه نگاران محلی نیز بازداشت شدند.اتهام منجر به توقیف این روزنامه ها در هر منطقه ای چیزی ذکر شده است. نشریه تمدن هرمزگان به اتهام توهین به بنییانگذار جمهوری اسلامی، هفته نامه سفیر دشتستان در استان بوشهر به اتهام «توهین به ساحت مقدس ولایت» توقیف شده اند.
نشریات محلی در استان های خوزستان، آذربایجان و کردستان نیز با اتهاماتی چون تجزیه طلبی و اقدام علیه امنیت ملی و وابستگی به احزاب مخالف مواجه شده اند.در قزوین هفته نامه حدیث قزوین به اتهام انتشار مطالبی در مورد برخورد نیروی انتظامی با مردم توقیف شد و در آخرین مورد نیز هفته نامه سلام بوشهر به اتهام توهین به پیامبر اسلام توقیف و مدیر آن در نیمه اسفند گذشته روانه زندان شد.در این بین، روزنامه نگاران استان کردستان بیش از هر جای دیگر در طی سال ۸۵ با بازداشت و فشار مواجه شدند و در نوروز نیز چهار روزنامه نگار این منطقه همچنان در زندان بافی ماندند.گستردگی برخوردها به میزانی بود که سازمان گزارشگران بدون مرز با انتشار بیانه ای کردستان را زندان روزنامه نگاران ایران نام داد.
اتهام جاسوسی به روزنامه نگاران خودی
بر مجموعه برخورد نهادهای حکومتی با روزنامه نگاران در سال ۸۵ می توان نکات دیگری را نیز افزود.از جمله در سال ۸۵ روزنامه نگاران اصولگرا و وابسته به جناح حاکم در ایران به دلیل اختلافات درون گروهی به جاسوسی متهم شدند و در مواردی برای چند روز روانه زندان شدند.تصویری از وضعیت روزنامه نگاران در سال ۸۵میثم زمان آبادی و محمد زمردیان سردبیر و دبیر سرویس سیاسی خبرگزاری ایرانیوز، علی شکوهی سردبیر یک سایت خبری که زمانی معاون سردبیر کیهان هوایی بود، فئواد صادقی سردبیر سایت بازتاب در شمار کسانی هستند که به دلیل اختلافات و رقابت های داخلی جناح حاکم بر ایران بازداشت و پس از مدتی آزاد شدند.
برخی از نشریات نزدیک به دولت نیز با انتشار گزارش هایی در این مورد در وارد کردن اتهام به همفکران خود نقش داشتند.این نشریات در گزارش های منتشره خود آوردند: «در روزهای اخیر اخبار و گزارشات جدیدی از گستره فعالیت سفارتخانه های خارجی درتهران به دست آمده که بر مبنای آن، برقراری ارتباط و جذب روزنامه نگارانی که در رسانه های اصولگرا مشغول به کار هستند در دستور کار قرار گرفته است.»آنها در عین حال با این ادعا که «در تحلیل جدید سرویس های امنیتی بیگانه، سرمایه گذاری بر روی خبرنگاران اصلاح طلبی که اولا در کنترل نیروهای امنیتی داخلی قرار دارند و ثانیا ارتباط نزدیکی با مراکز حساس نظام ندارند و ثالثا با وجود برخی منابع موجود در میان تجدید نظرطلبان که اخبار دست اول تری را می رسانند، دیگر نیاز چندانی به مهره های سوخته و دست چندم احساس نمی شود، فایده چندانی ندارد، از رویکرد جدید در این مورد خبر دادند و در گزارش ها خود آوردند.»
با توجه به فهرست طولانی از بازداشت ها، محاکمات و اتهامات وارد شده به روزنامه نگاران در طی سال ۸۵ که عمده آن حاصل کاهش آستانه تحمل دولت آقای احمدی نژاد است، سال ۸۶ در حالی آغاز می شود که در چند هفته آخر اسفند بخش های رسانه ای نزدیک به دولت وارد چالش جدیدی با مطبوعات منتقد دولت شده اند.