فمینیسم اسلامى“ یا ”فمینیست هاى مسلمان“، دکتر نیره توحیدى

دکتر نیره توحیدى، استاد مرکز پژوهشهاى زنان و جنبش هاى سیاسى خاورمیانه در دانشگاه کالیفرنیا

جنبش آزادیخواهى و برابرى حقوقى زنان، تاریخ پر فراز و نشیبى را از سر گذرانده و نظرات گوناگونی در این جنبش مطرح شده اند، از جمله از نظرات فمینیست هاى لیبرال گرفته تا سوسیالیست و مارکسیست هاى فمینیست و غیره. در دهه هاى اخیر از عبارت فمینیسم اسلامى نیز نام برده مى شود. به این معنى که فعالیت زنان مسلمان در راه برابرى حقوقى خود در کشورهاى اسلامى با این عبارت معرفى شده است. در این ارتباط با نظرات «دکتر نیره توحیدى» استاد مرکز پژوهشهاى زنان و جنبش هاى سیاسى خاورمیانه در دانشگاه کالیفرنیا، آشنا مى شویم.

از واژه ى فمینیسم تعاریف بسیار متفاوتى عنوان شده است. براى مثال در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در آمریکا و انگلستان، هرکس که روى حق راى گیرى زنان تأکید مى کرد، فمینیست خوانده مى شد. جنبش آزادیخواهى و برابرى حقوقى زنان، تاریخ پر فراز و نشیبى را گذرانده و نظریات گوناگونی در این جنبش مطرح شده اند، از جمله از فمینیست هاى لیبرال گرفته تا سوسیالیست و مارکسیست هاى فمینیست و غیره. در دهه هاى اخیر عبارت فمینیسم اسلامى نیز مطرح شده است. به این معنى که فعالیت زنان مسلمان در راه برابرى حقوقى خود در کشورهاى اسلامى با این عبارت معرفى شده است.

خانم دکتر توحیدى در مورد عبارت فمینیسم اسلامى و تعبیرى که اصولا از فمینیست هاى مذهبى در فرهنگ هاى مختلف مى شود مى گوید:

”در مثلا ایران خودمان یا اصولا امروزه، در چند دهه اخیر که ما با چالشى به اسم جنبش هاى مذهبى روبرو هستیم، بخصوص بنیادگرایى اسلامى، البته حالا ما بنیادگرایى مسیحى، یهودى، هندو و غیره را هم داریم، یکى از راه حلها یا یکى از مکانیسم هایى که در دنیاى عرب و غیرعرب مسلمان طرح شده، چه در ترکیه، چه در ایران و چه در اندونزى، فقط به دنیاى عرب محدود نیست، حالا زنان ما یا حداقل بخشى از زنان که معتقد به دین اسلام هستند و اصولا دین باور هستند، اینها یکى از راههاى مبارزه را، چالش درون دینى مى دانند، یعنى تلاش مى کنند خود دین اسلام را با تعابیر تساوى جویانه، تعابیرى که با اصول فمینیسم منطبق باشد، آشتى بدهند، با خواستهاى مدرن و تساوى جویانه ى زنان مسلمان.

خانم دکتر توحیدى در نوشته هاى خود از عبارت فمینیست هاى مسلمان نام مى برد تا فمینیسم اسلامى و دلیل این امر را چنین بیان مى کند:

”چون فمینیسم اسلامى با اینکه لغتى ست که تقریبا جاافتاده و در غرب هم بیشتر تدوین شده، ممکن است این تصور را پیش بیاورد که گویا فمینیسم در دنیاى اسلام حتما باید رنگ مذهبى بخودش بگیرد، مثل دمکراسى، که حتما ما باید دمکراسى اسلامى داشته باشیم تا قابل پیاده کردن باشد. به این معنا هم از لحاظ تئوریک و هم عملا درست نیست. اما، اگر منظور از فمینیسم اسلامى و اصولا مسلمانان فمینیسم اینست که زنانى که در عین حفظ اعتقادات دینى شان، در عین مسلمان بودن، تلاش دارند در اعتقاداتشان و در دینى که در جامعه ى شان رواج دارد تعابیر مدرن، تعابیر مترقى، تعابیر تساوى جویانه اى را تدوین کنند و بجویند که مشکلات زنان را حل کند، اصلاحات قانونى ایجاد کند، این نه تنها لازم هست، بلکه براى همه ى زنان مثبت هم هست، چه براى زنان مسلمان و چه زنان سکولار، و اصولا زنانى که به دین خاصى پاى بند نیستند یا غیرمسلمانند. براى نمونه زنان مسیحى، یهودى، زرتشتى و غیره که در این کشورها زندگى مى کنند.“

مبارزه در راه برابرى حقوق زنان نه فقط در کشورهاى اسلامى، بلکه در بسیارى از جوامع دیگر گاه با رنگ و بوى مذهب خاص حاکم بر این جوامع، آمیخته است. خانم دکتر توحیدى در اینباره مى گوید:

”در جنبش زنان کشورهاى اروپایى و کشورهاى دیگر هم ما شاهد فمینیست هایى هستیم که گرایشات مذهبى دارند. یعنى ما فمینیست هاى کاتولیک یا پروتستان داریم، یعنى فمینیست هاى مسیحى، و یا فمینیست هاى یهودى و غیره. خیلى طبیعى ست که در کشورهاى اسلامى هم ما زنان مسلمانى داشته باشیم که در عین حال فمینیست باشند و بخواهند انحصارطلبى تعبیر و تفسیر و اشتهاد دینى را از دست روحانیون پدرسالار و جنسیت گرا که مى خواهند تنها یک صداى خاص و صداى آنها اسلام را به دنیا معرفى کند، از دست آنها بگیرند و در واقع آن فاعلیت مسلمان بودن را بدوش خودشان بگذارند و با دانشى که بخصوص امروز زنان ما به آن مجهز هستند، که بسیارى شان از مردان ما باسوادتر شده اند، بتواند خودش براى خودش اسلام را تعبیر و تفسیر کند. این بسیار گام مثبتى است، هم در جهت رشد روند دمکراسى در جامعه، هم در جهت فاعلیت بخشیدن به زنان در عرصه ى فرهنگ آفرینى و در عرصه ى دین.“

(سخنان دکتر توحیدی در باره فمینیسم اسلامی در چهارچوب مصاحبه ای با ایشان بیان شده در ارتباط با تعابیر مختلف از واژه فمینیسم که در ماه مارس صورت گرفته است.)

منبع:http://www2.dw-world.de/persian