اینجا زندان زنان استان گلستان است

کانون زنان ایرانی- ترانه بنی یعقوب: با چادرهای رنگی گلدارشان دایره وار در اتاق کوچک نشسته اند. نگاهم می کنند. نگاه هایی که لحظه ای بر یک نقطه ثابت نمی ماند. نگاه هایی بی پناه و رمیده. از چشمان بعضی هایشان اضطراب می بارد. اضطرابی همراه با کورسویی از امید. اینجا زندان زنان استان گلستان است.

زندان زنان استان گلستان در شهر گرگان و در حیاطی پر گل و درخت بنا شده است. حیاطی که اصلاً به حیاط زندان شباهت ندارد و تو را تنها به یاد طبیعت زیبا و بکر شمال ایران می اندازد.

در ضلع شمالی این حیاط وسیع ” بند زنان” قرار دارد. قسمت دیگر نیز به مردان یا بهتر بگویم پسران نوجوان تعلق دارد. به دلیل مخروبه شدن زندان قبلی زنان استان گلستان و عدم ظرفیت برای زندانیان جدید تعدادی از زنان دستگیر شده به زندان مرکزی شهر منتقل و گوشه ای از این زندان بزرگ را به خود اختصاص داده اند.

زنان زندانی به دلیل حضور مردان هرگز اجازه حضور در حیاط وسیع زندان را ندارد. آنها در بند ویژه خود محوطه کوچکی برای هوا خوری در اختیار دارند. محوطه ای کوچک و موزاییک شده بدون کوچکترین گل و گیاه .در آنجا فقط آسمان آبی در انتظار چشمان خسته این زنان است.

مسئول زندان زنان با آب و تاب قسمت های مختلف زندان را به من و همراهانم نشان می دهد.

همه جا تمیز و شسته و رفته است. اما سکوت مرگبار و دیوارهای سرد و آبی رنگ و راهرو های تنگ و دلگیر دائم این نکته را به یادم می آورد که اینجا زندان است ” زندان زنان”.

یک حقوقدان که در این بازدید سهیم است ، با صدای آهسته در گوشم می گوید: هرگز نباید چهره واقعی زندان را زمانی که مسئولان زندان خبر از بازدید گروهی از آن دارند باور کنی. در این مواقع معمولاً همه جا شسته و نظافت می شود. در این بازدید ها بارها به زندانیان زن گوشزد می شود که خوش برخورد باشند و از اوضاع گلایه ای نکنند. این وضع معمول زندانهای کشور در هنگام بازدید مسئولان و یا افراد دیگر است. اما واقعیت و چهره اصلی زندان چیز دیگری است.

شاید به همین دلیل است که اغلب زنان زندانی با نگاه های خالی و لبخندهای مصنوعی از اوضاع زندان تعریف می کنند.

نمی دانم چرا با شنیدن حرفهای او و نگاه زندانیان ناگهان یاد کلاس نظریه های جامعه شناسی دانشگاه و نظرات فوکو می افتم، همان جامعه شناسی که در کلاس هایمان بارها درباره اش صحبت شده است.

فوکوجامعه جدید را” مجمع الجزایر زندان گونه” توصیف می کند .او زندان های جدید و زندان بانان را نیز عناصری می‌داند که روح انسان ها را از بین می برند.

او در کتابش با نام مراقبت و تنبیه از مجازات های وحشتناک انسانها در عصر باستان یاد می کند. اما در عین حال زندان های مدرن را در از بین بردن روح انسانها از آن مجازات ها دهشتناک تر می داند .

زندان هایی که نه به قصد عبرت برای دیگران بلکه برای اصلاح روح فرد ایجاد شده اند.

اما چقدر این زندان ها به اصلاح روح فرد کمک می کنند؟ نمی دانم و کار کردش را هم نمی فهمم.

سعی می کنم این افکار را از ذهنم بیرون کنم و به اوضاع دور و برم بیشتر توجه کنم. که سئوال یکی از اعضای گروه مرا در این تصمیم یاری می رساند:” آیادر این زندان از همه زندانیان آزمایش خون و تست هپاتیت و ایدز گرفته می شود؟”

که زندانبان با لبخندی گشاده و با اطمینان خاطر به کلینیک های مثلثی زندان که حالا روبرویمان بعد از در ورودی زندان قرار دارد اشاره می کند و می گوید: در کلینیک های مثلثی به زندانیان خدمات بهداشتی و مشاوره ای ارائه می شود، هر زندانی هم که متقاضی آزمایش خون شود حتماً از او آزمایش ایدز و هپاتیت گرفته می شود.

با شنیدن این جمله تعجب می کنم و می پرسم” اما اگر کسی متقاضی نباشد چه؟

زندانبان با لبخندی که انگار هرگز از روی لبهایش دور نمی‌شود ادامه می‌دهد:اگر زندانی خودش رضایت به انجام آزمایش ندهد آزمایش خاصی از او گرفته نمی شود. هیچ قانون خاصی در این باره وجود ندارد.

می پرسم: اما اگر کسی مبتلا به ایدز باشد. قطعاً تقاضای آزمایش نخواهد داد. به این ترتیب هرگز بیماریش برای مسئولان زندان شناخته نمی شود و به راحتی دیگر زندانیان را نیز در معرض ابتلا قرار خواهد داد.

که این‌بار با لحنی جدی می گوید: دیگر سیستم زندانبانی و اجبار حذف شده ما فقط از افراد خیلی مشکوک قبل از ورود به زندان آزمایش می گیریم .هیچ اجباری در این باره وجود ندارد و هر زندانی بر اساس تمایلش آزمایش می دهد.”

بعد از دیدن کلینیک های مثلثی زندان که پر از پوسترهای آموزش پیشگیری از ایدز و هپاتیت است ! نوبت به بازدید از فروشگاه زندان می رسد. اتاقی خیلی کوچک که برخی از مایحتاج ضروری زندانیان را می فروشد.

فروشگاهی که توسط مسئولان زندان اداره می شود و زندانیان در اداره آن بر خلاف برخی دیگر از زندانهای کشور نقشی ندارند.

حقوقدان همراه گروه در این باره می گوید: یکی از مشکلات اصلی زندانی های ایران همین مطلب است. اینکه سیستم تعاونی در آنها وجود ندارد. تا زندانیان با کار و تلاش خود بتوانند بخشی از نیازهای مالیشان را تامین کنند.

بسیاری از زندانیان زن که کسی را بیرون از زندان ندارند. مجبورند با امکانات محدود اینجا بسازند. چون هیچ راهی برای کسب درآمد در زندان وجود ندارد. یا اگر وجود داردسیستم مناسبی نیست.

او زمانی را به یاد می آورد که از زندانی دیدن کرده و در آن با دختران فراری روبرو شده:” باور کنید بسیاری از این دختران به دلیل نداشتن حامی در خارج از زندان از هرگونه امکانات اولیه محروم بودند. بسیاری از آنها هنوز مجبور بودنداز لباسها به ویژه لباسهای زیری که موقع فرار آن را بر تن داشتند استفاده کنند. یاحتی از داشتن نوار بهداشتی به تعداد کافی محروم بودند.

زنی را می شناسم که به ازای یک ماه کار در فروشگاه زندان فقط ماهی ۷۰۰تومان دستمزد دریافت می کند که این مبلغ در ازای آن کار سخت به هیچ وجه پذیرفته شده نیست.”

در زندان گرگان ۱۱۰ زن زندانی حضور دارند که بیشترین آنها نیز با جرم پخش مواد مخدر دستگیر و محبوس شده اند.

به گفته یکی از مسئولان زندان این آمار در میان زنان بسیار بیشتر از مردان است و جرم اصلی زنان این زندان پخش و فروش مواد مخدر عنوان می شود.

در این زندان زنان بر اساس جرم هایشان در سلول های جداگانه جای گرفته اند. سلول هایی کوچک و تنگ که در امتداد یک راهروی باریک جای دارند .همان تصویر معروف از زندان که معمولا در فیلمها دیده ام.

من وارد اولین سلول این زندان می شوم سلولی که زنان زندانی در آن به جرم پخش مواد مخدر دستگیر شده اند.

گل نساء با آن صورت مظلوم و درد کشیده اش اولین کسی است که نظرم را به شدت جلب می کند. او فقط اشک می ریزد و بر خلاف سایر زندانیان هیچ اصرار ی بر بی گناهی ندارد. و مدام چند جمله را تکرار می کند: ” دیروز دختر چهار ساله ام را دیدم، لاغر تر از دفعه قبل که دیدمش به نظر می آمد. بدنش پر از زخم و کبود بود. از دیروز که دیدمش پا درد امانم را بریده و نای راه رفتن ندارم…”

گل نساء ۲۵ ساله به جرم پخش مواد مخدر ۶ ماه قبل دستگیر شده است. گل نساء زمانی که ۱۶ سال بیشتر نداشت با اجبار پدرش که یک دوره گرد نان خشکی است،همسر دوم مردی ۵۰ساله شد. حاصل این ازدواج یک دختر چهار ساله است و شاید به خاطر همین دختر است که گل نسا امروز به جرم پخش مواد مخدر در زندان به سر می برد.

” شوهرم حتی یک قران پول هم به من و دخترم نمی داد. باور کنید خانم من و دخترم مدام گرسنه بودیم. زن اول شوهرم هرگز نمی گذاشت شوهرم به ما لقمه ای نان دهد. خودش چهار بچه داشت و چشم دیدن کودک من را نداشت…. اوایل ازدواجم بافتنی می بافتم و می فروختم. اما همین زن با خدعه هایش مانع این کار شد. اصلاً از کار خلاف می ترسیدم…. خیلی می ترسیدم … اما شما بگویید با شکم گرسنه می توان ساخت. بچه چهار ساله که توان گرسنگی کشیدن ندارد…

آهی می کشد و قطرات اشک را که بر صورتش نشسته پاک می کند:” با تشویق خواهرم کلثوم مجبور به این کار شدم.” و به زنی در چند قدمی خود اشاره می کند .” کلثوم خواهرم هم دو ماه پیش به زندان افتاد.”

زن سیاه چرده ای که کلثوم نام دارد. نگاهم می کند و با حرکت سر سخنان خواهرش را تصدیق می کند:” پدرم فقط می خواست از شر ما خلاص شود البته چاره ای هم نداشت نان خور اضافی که نمی خواست. به همین خاطر من راهم به یک مرد خلافکار و معتاد شوهر داد. مردی که خودش از من می خواست مواد مخدر بفروشم. تا هزینه های اعتیادش تامین شود.

من هم وقتی شرایط خواهرم را دیدم او را تشویق به فروش و پخش مواد مخدر کردم. آخه راه دیگری بلد نبودم. اما خیلی زود به دام افتاد.

کلثوم چادرش را کنار می زند و دست هایش را که هنوز جای زخم و داغ های شوهرش بر آنها باقی است نشانم می دهد: ” همین مرد بود که مرا به فروش مواد مخدر مجبور کرد.”

گل نسا بی توجه به حرفهای خواهرش چادر رنگ و رو رفته اش را بر سر جابه جا می کند: ” الان سرنوشت خودم اصلاً مهم نیست به فکر دختر بیچاره ام هستم.”هق هق گریه امانش را می برد:” دلم برای او می سوزد که هر روز با یک زخم تازه بر بدن به دیدنم می آید. آن زن و مرد رحم ندارند…

گل نسا در زندان بافتنی می بافد. بافتنی هایی که گاه زندانیان دیگر از او می خرند:” هر چه از این راه پول در می آورم به شوهرم می دهم تا خرج بچه ام کند… پول زیادی نیست. اما نمی دانم آن مرد پولها را برای بچه ام خرج می کند یا نه؟”

در بند زنان چه در قسمت فروش مواد مخدر و یا دیگر قسمت ها, زنان زیادی را می بینی که ادعا می‌کنند بدون هیچ گناهی و با حیله و نیرنگ دیگران به زندان افتاده اندو چنان این موضوع را با قاطعیت برایت عنوان می کنند که تقریباً از این بابت مطمئن می شوی.

اما اشرف گرامی زادگان ،حقوقدان که در این بازید حضور داشت ،در این باره نظر دیگری دارد:” اینکه این زنان قربانیان جامعه و شرایط بی رحم آن هستند هیچ تردیدی وجود ندارد. اما اینکه همه آنها بی گناه به زندان افتاده اند چندان صحیح نیست. چون بر پرونده اغلب این زندانیان کار کارشناسی دقیق انجام شده است”.

کبری زن ۳۴ ساله نیز به جرم پخش مواد مخدر در زندان به سر می برد: ” شوهرم افغانی بود .او سال قبل من و دختر۱۵ ساله ام را رها کرد و به افغانستان بازگشت. من و دخترم هم چون هیچ راهی برای گذران زندگی نداشتیم . به فروش مواد مخدر روی آوردیم. الان نمی دانم دخترم حدیثه تنها و بی کس در این شهر چه می کند.”

روسری‌اش را بر سر جابه جا می کند: لابد چند روز دیگر او هم از این جا سر در می آورد. چهار ماه است که از او بی خبرم…

ندا ۱۴ ساله اما به جرم روابط نامشروع دستگیر شده:” من در مشهد زندگی می کنم. با دوستم به اینجا آمدم ،به من قول ازدواج داده است. باور کنید. من از اینجا بدم می آید . تو نمی دانی من کی از اینجا می روم ؟و این سئوال را آنقدر تکرار می کند که آهنگ صدایش تا روزها در گوشم می ماند.

دور تا دور اتاق چهار زانو با چاردهای گلدارشان نشسته اند. با چشمان منتظر نگاهمان می کنند. نگاه هایشان از غم و اندوه پر می شود وقتی بیرون رفتنمان را می نگرند….

[email protected]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.