فیلتر ۱۲ساعته گوگل و جی‌میل در ایران
ایمان پاکنهاد
روزنامه سرمایه
«آیا هیچ نوع نظارتی بر فیلترینگ سایت‌ها صورت نمی‌گیرد که سایت‌هایی مثل بلاگفا، جی‌میل یا گوگل در ایران ۱۲ساعت، فیلتر می‌شوند؟»
پرسش بالا را مدیران سایت‌های بلاگفا و پرشین بلاگ در حالی مطرح می‌کنند که از عصر روز یکشنبه، ۲۵ شهریور (حدود ساعت ۱۹) تا ساعت ۱۱ صبح دیروز سایت‌هایی مثل گوگل، جی‌میل و بلاگفا در اکثر آی.اس.پی (ISP) ها فیلتر شده بودند. در این اتفاق، حتی سایت شخصی محموداحمدی‌نژای نیز فیلتر شد.
علیرضا شیرازی، مدیر سایت بلاگفا، که سایت زیرنظرش جزو سایت‌های فیلتر شده بود، ماجرا را این گونه تشریح می‌کند:«ابتدا مخابرات و آی.اس.پی‌های مخابرات فیلترینگ سایت‌ها را شروع کردند بعد از آن بود که در دیگر آی.اس.پی‌ها مانند داتک و پارس‌آنلاین هم این فیلتر اتفاق افتاد.»
شیرازی پس از آنکه با مخابرات تماس گرفته، مسوولان مخابرات دلیل فیلتر شدن را این‌چنین عنوان کرده‌اند:«اشتباهی رخ داده و به زودی رفع خواهد شد.»
سیستم فیلترینگ سایت‌های اینترنتی در ایران به این گونه است که ابتدا ادارهء کل امور مشتریان فهرستی از سایت‌هایی را که مشکل‌دار بوده و باید فیلتر شوند، در اختیار پیمانکارهای خصوصی قرار می‌دهند تا این پیمانکارها اقدام لازم را برای مسدود کردن سایت‌ها انجام دهند.
مدیر گروه فیلترینگ یکی از پیمانکاران خصوصی که خواست نامش فاش نشود، دربارهء ماجرای دیروز می‌گوید:«روز یکشنبه فهرستی مشتمل بر ۴۰ هزار سایت برای فیلتر شدن در اختیار ما قرار گرفت، ما هم طبق دستور آن‌ها را فیلتر کردیم.» او البته عنوان می‌کند که از بین ۴۰هزار سایت، به نظر می‌رسید تعدادی از آن‌ها مشکل‌دار نباشند ولی ما طبق دستور عمل کردیم.»
اما آیا هیچ نظارتی بر محتوای سایت‌ها صورت نمی‌گیرد که به اشتباه سایت‌هایی مثل سایت شخصی احمدی‌نژاد یا گوگل هم فیلتر شدند؟
مهدی بوتراب، مدیر سایت پرشین بلاگ در پاسخ به این سوال می‌گوید:«اشتباه در فیلترینگ موضوعی جدی است، اما خطایی است که پیش‌تر هم در ایران رخ داده است. بخشی از این مشکل در حوزهء فنی رخ می‌دهد که شرکت‌های مجری دقت لازم را ندارند و بخش دیگر هم ناشی از روند اجرایی در حوزهء مدیریت است.»
مدیر سایت پرشین بلاگ در ادامه توضیح می‌دهد: «حتی اگر مشکل در حوزهء فنی هم رخ بدهد باید قسمت مدیریت قبل از نصب نرم‌افزار فیلترینگ، نظارت‌ها و تست‌های لازم را انجام دهند تا بعدها مشکلی پیش نیاید.»
علیرضا شیرازی، مدیر سایت بلاگفا که میزبان بسیاری از وبلاگ‌های فارسی‌زبان است از عدم نظارت بر فهرست سایت‌ها گله دارد: «آیا کسی نیست که دست‌کم بر اسامی این سایت‌ها نظارت کند، مگر یک روبات مسوول تشخیص فیلترینگ سایت‌هاست که سایت شخصی ریاست جمهوری هم فیلتر میشود. با این اتفاق‌ها معلوم میشود که هیچ نظارتی در این حوزه وجود ندارد.»
وقتی مدیر فیلترینگ یکی از پیمانکاران خصوصی در برابر این سوال قرار می‌گیرد، پاسخی این‌گونه می‌دهد: «به نظر می‌رسد مشکل برخاسته از عدم نظارت دقیق ادارهء امور مشتریان مخابرات است.»
ضرر و زیان وارد بر سایت‌ها پس از فیلترینگ
وقتی یک سایت فیلتر میشود، چه ضررهایی بر آن سایت وارد میشود؟
بوترابی در برابر این سوال پاسخ می‌دهد: «فیلترینگ یک سایت مثل اعدام است، با این تفاوت که در سیستم قضایی حکم اعدام پس از طی مراحلی متعدد صادر میشود اما در این سیستم یک تایپیست یا یک اپراتور ساده هم می‌تواند با یک اشتباه ساده حکم اعدام را صادر کند.»
بوترابی همچنین مسدود شدن یک سایت را مخالف منافع ملی هم می‌داند: «اگر انسداد یک سایت پایدار باشد، مردم را نسبت به آن سایت بی‌اعتماد کرده و باعث میشود تا مخاطبان سایت، به استفاده از سایت‌های خارجی رو بیاورند.»
شیرازی، مدیر بلاگفا هم ضررهای وارد بر سایت بلاگفا را در دو مورد ارزیابی می‌کند;نخست این‌که کاربرها نسبت به سایت ما بی‌اعتماد شدند، به طوری که تعدادی از وبلاگ‌ها اسباب‌کشی کردند و از میزبان‌های دیگر استفاده کردند.» شیرازی ضرر دوم را از جنبهء «مادی» ارزیابی می‌کند: «ترافیک سایت خیلی تاثیر گذاشت، بنابراین شرکت‌هایی که در سایت ما تبلیغ کرده بودند ادعای خسارت کردند و ما مجبوریم تا تبلیغ آن‌ها را یک روز تمدید کنیم.»
در حالی که ۴۰ هزار سایت از ساعت هفت عصر روز یکشنبه تا ۱۱ صبح دوشنبه فیلتر شده بودند، مخابرات با ارسال نامه‌ای جدید، دستور لغو این فیلترینگ را صادر کرد، تا در مرحله‌ای دیگر و با نظارت دقیق اجرا شود.
بوترابی که مدیریت پرشین بلاگ را برعهده دارد، اقرار به اشتباه مخابرات را این گونه ارزیابی می‌کند:«اشتباه خود را اعلام می‌کنند چون موضوع حساسیت‌زایی بود و همه اعتراض کردند، معلوم نیست در جایی که حساسیت زیادی وجود ندارد، چه اشتباه‌هایی صورت می‌گیرد.»