معیشت زنان دستفروش مترو در معرض تهدید
سرمایه:”طرح استقرار نیروی پلیس زن در واگن‌های ویژهء زنان توسط نیروی انتظامی پیشنهاد شده و مترو به عنوان بخشی از شهر تحت نظارت نیروی انتظامی است.»
این را جعفر ربیعی، مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران می‌گوید: «اکنون در ۳۰ ایستگاه پر ازدحام مترو پلیس مستقر شده است.»
به گفته ربیعی، وظایف این پلیس مانند وظایف پلیس در سطح شهر و حفظ امنیت و انضباط است. همچنین تا پایان سال تعداد این نیروها افزایش خواهد یافت و آن‌ها در ایستگاه‌های کم ازدحام نیز مستقر خواهند شد.
ربیعی می‌گوید:«تمام امکانات لازم برای استقرار پلیس مترو در ایستگاه‌ها فراهم شده و برخورد با متکدیان و دستفروشان یکی از وظایف آن است.»
شرکت مترو تا چه اندازه در این طرح دخالت دارد و آیا موافق حضور محسوس نیروی پلیس زن در واگن‌های ویژه است؟ ربیعی در پاسخ به این سوال می‌گوید: «این طرح را نیروی انتظامی هم پیشنهاد کرده و هم قرار است اجرا کند. ما هم تنها به عنوان بخشی از حیطهء وظیفه‌ای نیروی انتظامی به آن گوش می‌دهیم. این نیروی انتظامی است که کار پلیسی می‌کند و به ما مربوط نمی‌شود.»براساس این طرح با تمامی دستفروشان زن در واگن‌های قطار برخورد می‌شود.
زن ۴۵ ساله‌ای که با سختی چرخ حاوی اجناسش را به داخل یکی از واگن‌های ویژهء زنان می‌کشاند به سختی از میان مسافران عبور می‌کند و در گوشه‌ای از قطار اجناسش را معرفی می‌کند. بیشتر کالاهایش زنانه است. اجناسی مثل لباس و وسایل آشپزخانه. زنی روبه او می‌گوید: «مراقب جنس‌هایت باش، کسی آن‌ها را ندزدد.» زن دستفروش جواب می‌دهد: «چه کسی دلش می‌آید این لباس‌ها را از من بدزدد.» و بعد فاکتوری را از کیفش بیرون می‌آورد: «این لباس‌ها را امانی می‌خرم و هنوز پولش را نداده‌ام. با پول این‌ها باید یک خانوادهء‌شش نفره را اداره کنم.»
بیشتر زنان دستفروش در مترو زنان سرپرست خانوار هستند. یکی از آن‌ها با التماس می‌گوید: «از ما گزارش ننویسید. صاحبان مترو رحم ندارند. به فکر ما بیچاره‌ها نیستند.می‌دانم که دستفروشی در مترو کار درستی نیست و در هیچ جای دنیا رواج ندارد اما من چاره‌ای ندارم اما شوهرم درآمدی ندارد و اگر من کمک خرجش نشوم چگونه خرج کرایهء خانه و مایحتاج خانه را تامین کنیم؟او در حالی از قطار خارج می‌شود که کیسه‌های پر از لباس را زیر چادر مشکی‌اش مخفی می‌کند.
یکی از مسافران مترو به محض شنیدن خبر برخورد پلیس با این دستفروشان می‌گوید: «این زنان مزاحمت خاصی برای کسی ندارند. بیشتر آن‌ها اجناس مورد نیاز زنان را می‌فروشند آیا وجود محسوس پلیس در واگن‌ها بیشتر ایجاد اضطراب نمی‌کند؟»اما ربیعی نظری مخالف این شهروند تهرانی و تعداد دیگری از مسافران مترو دارد: «روزانه بیش از ۵۰ مورد شکایت کتبی، شفاهی، تلفنی و یا از طریق پست الکترونیک از وجود دستفروشان و مزاحمت آن‌ها به ما منتقل می‌شود. از جمله شکایت‌ها ایجاد مزاحمت، مخدوش کردن چهرهء مترو، فروش اجناس قلابی و خطرناک از این زنان دستفروش است.»
عشرت شایق، نمایندهء تبریز در مجلس به دستفروشی نگاه دیگری دارد: «گاهی اوقات نوع و محدودهء دستفروشی یک حرکت امنیتی است که انضباط جامعه را به هم می‌ریزد. مثلا بسیاری از دستفروشان مواد مخدر می‌فروشند که اگر پلیس و شهرداری این موارد را تشخیص دهد برخورد با آن‌ها ضروری است اما خود دستفروشی یک معلول اجتماعی است و راه‌حل آن برخورد با این معلول نیست بلکه باید علت آن را بشناسیم.»
به گفتهء او، بسیاری از افراد با اختلال در نظام اقتصادی این مشکلات را ایجاد می‌کنند و حال راه‌حل آن برخورد با معلول‌های این رابطه نیست برخورد قهری با قشری که بسیار آسیب‌پذیر است جواب مناسبی نخواهد داد. مصطفی‌پودراتچی، جامعه‌شناس شهری با شنیدن خبر برخورد با دستفروشان در مترو تعجب می‌کند: «اتفاقا دستفروشان از جمله افراد بی‌مزاحمت در مترو محسوب می‌شوند اما برخورد با آن‌ها جواب نمی‌دهد بلکه باید فعالیت آن‌ها را در فضاهای مناسب مترو سامان داد.»
او با تاکید بر مکان‌یابی صحیح برای فروش و فعالیت این زنان می‌گوید: «دستفروشی پدیده‌ای مختص ایران نیست. در فرانسه این موضوع بیشتر احساس می‌شود اما آن‌ها توانسته‌اند با اختصاص فضاهای خاص این پدیده را سامان‌دهی کنند. مثلا در کنار رودخانهء سن نقاشانی دیده می‌شوند که روی زمین نشسته‌اند و از همین حرفه کسب درآمد می‌کنند.»او که با حضور محسوس پلیس زن در واگن‌ها مخالف است می‌گوید: «حضور پلیس برای جلوگیری از وقوع جرم به ویژه در زمینهء مواد مخدر بسیار ضروری است اما بهترین شکل حضور این نیروها، فعالیت نامحسوس است و نه محسوس.»
احمد روستا، استاد اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی این موضوع را بحثی عمیق می‌داند که با طرح‌های ضربتی قابل حل شدن نیست: «اگر امروز با دستفروشان در مترو برخورد کنیم آن‌ها برای این کار به جای دیگری می‌روند و تا نیافتن کسب و کار مناسب به این کار ادامه خواهند داد.»
اگر چه او معتقد است: «دستفروشی در مترو کار صحیحی نیست»، اما تاکید می‌کند: «که باید برای حل آن ریشه‌یابی کرد و تا اقتصاد ما محیط مناسبی را برای کسب و کار این افراد فراهم نکند برخورد قهری و قضایی فایده‌ای ندارد.»
دختر جوانی که پالتو و روسری پوشیده به کوله‌پشتی‌اش اشاره می‌کند که پر از جوراب است. دانشجوی دانشگاه آزاد است و بخشی از هزینه‌های تحصیلش را از این راه تامین می‌کند.»
هر چند درآمد زیاد نیست اما به‌خاطر ظاهرم که کاملا دانشجویی است نظر ماموران را جلب نمی‌کنم اما باور کنید بیشتر زنان دستفروش مجبور به انجام این کارند و با هر برخوردی زندگی‌شان تباه می‌شود.»
