شهلای ما، شهلای همه ایران/مراسم بزرگداشت شهلا لاهیجی فعال سرشناس حقوق زنان
مراسم بزرگداشت شهلا لاهیجی از فعالان سرشناس حقوق زنان، نویسنده و پژوهشگر و از نخستین ناشران زن در ایران، به همت انجمن زنان پژوهشگر تاریخ روز دوازدهم اردیبهشت ماه امسال در محل کانون اندیشه تهران برگزار شد.
شهلا لاهیجی مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، چند ماه پیش پس از یک دوره مبارزه با سرطان در تهران درگذشت.
این مراسم با سخنرانی‌های متعدد از فعالین حقوق زنان و پژوهشگران تاریخ و نویسندگان همچون اشرف گرامی زادگان، فخرالسادات محتشمی پور، نیره توکلی، مینو مرتاضی لنگرودی، دکتر لاهیجی، محمد رحمانیان و محمدی اصل برگزار شد.
اشرف گرامی زادگان در سخنان کوتاهی درباره خانم لاهیجی گفت: یکی از ویژگی‌های مهم او این بود که هدف‌دار بود و هدف‌گذاری می‌کرد؛ اهل برنامه‌ریزی و باشهامت بود؛ جزو فعالان حقوق زنان بود؛ اهل آموزش جدی بود. زنان بزرگ بزرگی زنان دیگر را آرزو دارند و او از جمله این زنان بود. گرامی زادگان در بخش دیگری از سخنان خود برخی از جملات شهلا لاهیجی را که از کتاب‌هایش استخراج کرده بود، قرائت کرد ازجمله اینکه: «ما زنان برای رشد کردن توان داریم؛ امکانات و آموزش نداریم.»
فخرالسادات محتشمی پور بخش‌هایی از مصاحبه ابراهیم نبوی با شهلا لاهیجی را برای حاضران خواند و به حمایت‌های او از انجمن زنان کارآفرین اشاره کرد: «اعضای انجمن زنان کارآفرین از خانم لاهیجی که برای کارآفرینی ارزش ویژه‌ای قائل بود و خود را عضو انجمن می‌دانست خاطرات خوشی دارند.»او در بخشی از سخنان خود در باره شهلا لاهیجی گفت:«او شهلای ما؛ شهلای همه ایران بود و همواره می‌گفت که برای ارتقا نیاز به جمع و تشکیلات داریم.»
محتشمی پور همچنین بخشی از گفته‌های شهلا لاهیجی را در مصاحبه با یک رسانه فرانسوی یادآوری کرد: «در ایران مردان دشمنان ما زنان نیستند. مسائل زنان در ایران با مسائل زنان در غرب فرق می‌کند.»
فرید مرادی، نویسنده کتاب تاریخ چاپ و نشر کتاب فارسی نیز ضمن یاد کردن از سیما کوبان نخستین ناشر زن ایران؛ شهلا لاهیجی را از نخستین زنان ناشر ایران دانست و گفت: «زنانی که وارد این حوزه شدند دانشگاهی بودند برخلاف مردان که تاجرِکتابفروش بودند.»او همچنین گفت: شهلا لاهیجی نقش فعالی درراه اندازی تشکیلات ناشران زن داشت و بسیاری از زنان نویسنده را به جامعه معرفی کرد، او کارهای جمعی را در هر سطحی انجام می‌داد.
محمد رحمانیان، نویسنده و کارگردان تاتر نیز یکی دیگر از سخنرانان مراسم یادبود شهلا لاهیجی بود:« به نظرم روشنفکر بودن خانم لاهیجی نباید زیر سایه زن بودنش قرارگیرد. او یک زن روشنفکر بود و نقش بسزایی در معرفی آثار بهرام بیضایی داشت. سرسوزنی بدخواهی برای دیگران نداشت. با از دست دادن خواهرش زیبا لاهیجی بخشی از درونش فروریخت و به نظرم این در مرگ تا بهنگامش تأثیرگذار بود.»
دکتر لاهیجی برادر زنده نام شهلا لاهیجی نیز در سخنانی در وصف خواهرش گفت: افکارمن زاییده شهلاست؛ اولین دختر خانواده ما ژیلا در هجده‌سالگی درگذشت و تأثیرعمیق و غم‌انگیزی بر خانواده ما مخصوصاً مادرم گذاشت. ژیلا لاهیجی نیز یک دختر روشنفکر و فعال در زمانه خودش بود و عضو جوانان حزب مطرح آن روزگار بود. پدرم آدم خاصی بود و عاشق کار مهندسی بود و در لهستان درس‌خوانده بود… مادرم آن موقع رتبه پنج علمی را خوانده بود اما آموزش‌هایی دیده بود که حاصلش فرزندانی مثل شهلا بود. فریدون خسرو پور همسرش هم انسان روشنفکر و همراهی بود و کاملاً حامی شهلا بود. پدرم واقعاً عاشق دخترهایش بود.
دکتر عباس محمدی اصل نویسنده کتابهای متعدد در حوزه علوم اجتماعی از جمله کتاب برنامه ریزی جنسیتی در این مراسم گفت:٢۵ سال شاگرد خانم لاهیجی بودم؛ در فهم مسائل ایران نبوغ داشت. سرمایه فرهنگی عمیق جهان‌دیدگی را داشت. من ایشان را رفته تلقی نمی‌کنم؛ چون اندیشه‌های او جاری است. خانم لاهیجی مرز ظریفی بین مردسالاری و پدرسالاری قائل بود. محمدی اصل علاقه‌مندان را برای درک این تفاوت توصیه به مطالعه کتاب شناخت هویت زن ایرانی در گستره تاریخ نوشته خانم لاهیجی کرد.
فیروزه صابر از زنان پیشکسوت در حوزه کارآفرینی هم گفت: یک ویژگی مهم خانم لاهیجی که بیشترین تأثیر را روی من گذاشت؛ جمع‌گرایی ایشان بود. موضوع استقلال اقتصادی زنان برای ایشان خیلی مهم بود. روحیه سازمان‌دهی‌اش خیلی قوی بود. ادعای لیدر شدن نداشت. بسیار صراحت لهجه داشت و تکلیف آدم با او روشن بود و از همه امکاناتش برای جمع استفاده می‌کرد.
فیروزه صابر یادی از جلسات همگرایی زنان که در دفتر انتشارات روشنگران برگزار می‌شد کرد و گفت: خانم لاهیجی اعتقاد داشت حجاب کف خواسته زنان است..
نیره توکلی، استاد دانشگاه و نویسنده نیز با ذکر خاطراتی از شهلا لاهیجی گفت: اهمیت او در این بود که با حداقل امکانات برای حداکثر نتیجه استفاده می‌کرد؛ خیلی محکم و قوی و معتقد به گفت‌وگو بود.
مینو مرتاضی نویسنده و فعال حقوق زنان در ادامه گفت: به باور شهلا لاهیجی در ایران پدرسالاری داریم و نه مردسالاری. در نظام سنت پدرسالاری خشونت نهادینه به بهانه حمایت، مدام به زنان «نه» می‌گوید. جهان حمایتی پدرسالارانه در نظام مردسالاری به خشونت عریان تبدیل می‌شود و حتی به برابری و برادری و نه خواهری. شهلا به مردسالاری مدرن نقد داشت و زنان ما را به نمونه‌های تاریخی خودشان رجوع می‌داد. اعتمادبه‌نفسی بالا داشت و برای خود قلمروی قائل بود و البته قلمروش مایه دلگرمی و مآمن و پناهگاه ما بود.
محمدرضا یزدی زاده، مدیر انتشارات روشنگران و مطالعات زنان نیز در پایان گفت: خانم لاهیجی به جز فعالیت‌های مربوط به حقوق زنان و کار نشر در کار کشاورزی نیز حضور داشت و نقش کارآفرینی بالایی برای زنان روستایی داشت؛ و برای زنان کارگر ازکارافتاده مستمری تعیین کرد که همچنان از محل صندوق منطقه (محل کشاورزی )پرداخت می‌شود، خانم لاهیجی فقط فعال حقوق زنان نبود؛ کارهای خیر زیربنایی زیاد انجام می‌داد که خیلی‌ها از آن بی‌خبر هستند.
در این مراسم همچنین ویدیویی کوتاه ساخته مسعود باستانی، روزنامه نگار به نمایش در آمد که روایتی مختصر ازفعالیت های شهلا لاهیجی بود.
