مهمترین مشکلات دوران بلوغ دختران و پسران
سرمایه– مریم رحیمی سجاسی: نخستین کتابخانهء الکترونیک سلامت جوانان، روز یک‌شنبه با حضور هفت نماینده از دانشگاه‌های علوم پزشکی در تهران راه‌اندازی شد.
این برنامه با هدف ارایهء راهکارهای مختلف دانشگاهیان دربارهء چگونگی ایجاد کتابخانهء الکترونیک سلامت جوانان و ارایهء گزارش اولیهء آنان و با بازدید معاون تحقیقات و فن‌آوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در آموزش و پرورش منطقهء ۱۷ تهران برگزار شد.
در این نشست نمایندگان دانشگاه‌های علوم پزشکی اراک، اردبیل، بوشهر، سمنان، شهر کرد و کرمانشاه و با حضور ملک افضلی، معاون تحقیقات و فن‌آوری، گزارشی در مورد چگونگی پیشرفت طرح خود ارایه دادند. دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز با همکاری نوجوانان منطقهء ۱۷، گزارش خود را با محوریت، بلوغ باروری و پیشگیری از رفتارهای پرخطر از طریق سی‌دی‌های آموزشی ارایه داد.
عباس نجاری، مدیرکل دفتر توسعه و هماهنگی اطلاع رسانی پزشکی معاونت تحقیقات فن‌آوری وزارت بهداشت اهداف این نشست را هماهنگی برنامه‌های دانشگاه‌های مختلف دانست نه دخالت در اجرا. وی با بیان تغییرات رخ داده و ایجاد سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته بخش تجهیزات و زیرساخت‌ها، اولویت را با توجه به اهداف توسعه که مبتنی بر دانایی محوری است، تمرکز بر محتوا و جنبهء نرم‌افزاری دانست. البته نجاری افزود: «این به معنای عدم توجه به زیرساخت‌ها نیست بلکه باید تکنولوژی‌های موجود را مناسب تغییرات ایجاد شده در جامعه مورد استفاده قرار داد. مثل فن‌آوری دیجیتالی و استفاده از آن برای آگاهی بخشی به جوانان همانند آن‌چه که در این پروژه دنبال می‌شود.»
نجاری در ادامهء سخنان خود، نوآوری و تجدید نظر در مدیریت نوآوری را اولین قدم دانست و افزود: «افزایش آگاهی جوانان از مسایل بهداشتی در زمینه‌های مختلف جنسی، روانی و ایجاد نوآوری برای پاسخ دادن به آن‌ها فقط با شناسایی نیازهای پنهان عملی است.»
مـلک افضلی، معاون تحقیقات و فن‌آوری وزارت بهداشت علت طرح پروژهء کتابخانهء الکترونیک سلامت جوانان را آسیب‌پذیری این قشر دانست و گفت: «عدم اطلاع رسانی صحیح در مورد مسایل بلوغ، بهداشت باروری، روحی و … منجر بـه کسـب اطـلاعات غلط از مجاری غیررسمی توسط جوانان شده و زمینهء رفتار غیربهداشتی را فراهم می‌کند. که این رفتارها نیز زندگی آیندهء آن‌ها را به مخاطره می‌افکند. بنابراین آسیب‌پذیرترین گروه از نظر سلامت، جوانان هستند که خانوادهها و مدارس ارتباط خوبی با آن‌ها برقرار نمی‌کنند. در نتیجه ما شاهد افزایش آمار بیماری‌های مقاربتی، ایدز، خشونت و … در جامعه هستیم.»
ملک افضلی در ادامهء سخنان خود علت نام‌گذاری پروژه را با عنوان سلامت جوانان عدم ایجاد حساسیت دانست و گفت: «این پروژه قرار نیست فقط به رفتارهای جنسی بپردازد. مسایل تغذیه، بهداشت روان و… نیز در این پروژه دنبال می‌شود، بنابراین نام سلامت جوانان گزینهء مناسبی است.»
معاون تحقیقات وزارت علوم، راه‌های اطلاع رسانی به جوانان را خانواده، مدرسه دوستان و رسانه‌های الکترونیکی ذکر کرد و گفت: «اگرچه برای رساندن اطلاعات به جوانان راه‌های مختلفی هست اما جایی خط قرمزها دستان ما را می‌بندد، زیرا ما به عنوان مثال نمی‌توانیم هر مطلبی را در کتاب درسی بگذاریم. با این حال نباید آموزش و پرورش، اطلاع‌رسانی در این زمینه‌ها را کاهش دهد. آموزش و پرورش، باید بیش‌ترین تلاش را داشته باشد تا جایی که بتواند به وظیفهء خود در این مورد عمل کند.»
بـه عقیـدهء ملک افضلی راه‌عملی اطـلاع‌رسـانی به جوانان، استفاده از خانواده‌هاست. او یادآور شد: «پروژه‌ای در این زمینه در سمنان اجرا شد و به نتایج خوبی رسید. در این طرح ارتباط مادر و دختر خیلی راحت و موفقیت‌آمیز بود. اما در مورد پسران، این طرح موفق نشد، زیرا در خانواده، نه مادر و نه پدر علاقه‌ای به داشتن ارتباط با پسران نداشتند. مادران به خاطر حجب و حیا و پدران به دلیل نداشتن ارتباط تنگاتنگ با فرزندان، با پسران چندان ارتباطی ندارند. بنابراین در این طرح کارکنان بهداشتی، وظیفهء آموزش پسران را برعهده گرفتند که این هم چندان موفق نبود.»
وی در ادامه کانال دیگر اطلاع‌رسانی را تکنولوژی انفورماتیک دانست و گفت: «این تکنولوژی به دلیل به روز بودن و اعتباری که در نتیجهء استفاده از آن برای جوان به دنبال دارد، جاذبه داشته و مورد استفادهء جوانان است. یعنی اگر جوانان نتوانند بعضی از مسایل را با دوستان یا خانواده مطرح کنند، تکنولوژی انفورماتیک به دلیل نبود ارتباط چهره‌به چهره این امکان را می‌دهد که آن‌ها بدون خجالت هر سؤال و مساله‌ای که دارند از طریق آن مطرح کنند.»
در نهایت وی هیچ راهی را مقدم بر دیگری ندانست و گفت: «هر کدام از این راه‌های اطلاع‌رسانی مزایا و معایبی دارد که جـوانـان بـه دلیل شرایط فرهنگی یا شخصیتی خود، یکی از راه‌ها را انتخاب می‌کنند. بنابراین هدف ما باز کردن یک راه و بستن راه‌های دیگر نیست بلکه ضمن فـعالیت در راه‌های دیگر تصمیم به بازگشایی این کانال کردیم تا راه دیگری را پیش روی جوانان بگذاریم.»
وی در ادامهء سخنان خود محتوای کتابخانهء الکترونیک سلامت جوانان را منطبق با نیاز جوانان دانست و یادآور شد: «مطالب موجود در سایت باید به گونه‌ای طرح‌ریزی شود تا آن‌چه که برای دختر ۲۰ ساله مفید است و گروه‌های سنی پایین‌تر نباید از آن اطلاع داشته باشند، در دسترس دختر ۱۰ ساله قرار نگیرد. محتوا متناسب با نیاز گروه‌های سنی و جنسی مختلف و فرهنگ جامعه باید پر شود. و در جریان این اطلاع‌رسانی پدر مادرها باید حتمائ از هدف و روند کار مطلع باشند. آن‌ها حق فرزندی دارند و نـباید بدون اطلاع آن‌ها یکسری اطلاعات را به خورد فرزندانشان داد. به علاوه آگاهی آن‌ها، هم امنیت کار را بیشتر می‌کند و هم حمایت را.
دانشگاه علوم پزشکی اراک در این جلسه که در این طرح تا مرحلهء نیاز سنجی پیش رفته گزارشی در مورد نیازهای مطرح شده توسط دختران، مادران و پسران استان مرکزی ارایه داد. در این گزارش مهمترین مسایل دختران نبود اعتماد به نفس ناکافی بودن اطلاعات در مورد ویژگی‌های دوران بلوغ، عدم احترام از طرف خانواده در جمع، بیگانگی با پدر، کم رویی و خجالت از خانواده و … عنوان شد. اما مسایل عنوان شده توسط مادران بیشتر در مورد پسران است تا دختران. آن‌ها معتقدند، با دختران مشکلی نداریم. بلکه مسایلی مثل پرخاشگری پسرها، زیاد حمام رفتن و گوشه‌گیری آن‌هاست که برای ما نگران‌کننده است.
نیازهای مطرح‌شده توسط پسران استان مرکزی، کمبود محبت از طرف اعضای خانواده، درک نشدن توسط آن‌ها و نداشتن امکانات مناسب عنوان شده است.
دانـشگاه علوم پزشکی بوشهر در گزارش خود از ایجاد وب‌سایتی خبر داد که در آن ۱۶۰ بیماری برای عموم مردم به زبان ساده توضیح داده شده است نویدپور نمایندهء این دانشگاه در سخنان خود، به برنامهء مقایسهء آموزش سلامت جوانان از طریق روش سنتی (مشاور مدرسه) و روش جدید (استفاده از سایت دانشگاه) اشاره کرد و گفت: «در این طرح ۲۰۰ نفر از دانش‌آموزان دوم و سوم دبیرستان در هر دو جنس به عنوان نمونه انتخاب شدند. البته به شرط آشنایی مقدماتی با اینترنت. بعد از ورود آن‌ها به وب‌سایت، برای اطمینان از استفادهء آن‌ها از بسته‌های آموزشی، همان بسته‌ها از طریق ایمیل برای کاربران فرستاده شد. تاکنترل آن‌ها با دقت بالاتری صورت گیرد. به همین شکل در روش سنتی نیز، مشاوران مدارس، بروشورهای آموزشی را هر هفته در اختیار دانش‌آموزان مورد مطالعه قرار می‌دهند. هدف مقایسه روش سنتی اطلاع‌رسانی با روش جدید و سنجش کارآیی هر کدام از این روش‌ها در استان بوشهر است که هنوز به نتیجه نرسیده است.
معاون تحقیقات و فن‌آوری وزارت بـهـداشـت، بعـد از شنیـدن گزارش دانشگاه‌ها، آن‌ها را ابتدایی تلقی کرد و گفت: «ظاهرائ فقط دانشگاه بوشهر تا مرحلهء عمل پیش‌رفته و دانشگاه‌های دیگر باید ظرف چند ماه آینده گزارش بهتری از خود ارایه دهند.»
ملک افضلی مدلی را برای سلامت جوانان مناسب توصیف کرد که هم قدرت پوششدهی بالایی داشته باشد و هم اثربخشی بالایی و تاکید کرد: «من ارتقای سلامت جوانان را با راه میان‌بر می‌خواهم حال اگر قدم‌هایی برداشته و کاری مـاندگار صورت بگیرد، خیلی بهتر است.»
در ادامهء این نشست دانشگاه علوم پزشکی تهران با همکاری مرکز تحقیقات توسعهء اجتماعی و ارتقای سلامت_ گزارش خود را ارایه داد.
بستهء آموزش رایانه‌ای حول محور بهداشت باروری از اقدامات انجام شده در این مرکز است که با مشارکت نوجوانان منطقهء ۱۷ با هدف توانمندسازی آن‌ها در مورد بهداشت باروری صورت گرفته است.
رسول مرادی یکی از نوجوانان این منطقه با ۱۸ سال سن با همکاری دوستان خود به تنظیم پرسش‌نامه و تهیهء فیلمنامه برای سی.دی آموزشی و… پرداخته او از همکاری خود با این مجموعه احساس رضایت می‌کرد و آن را زمینه‌ساز اعتماد به نفس بیشتر در خود می‌دانست.
رحمان جعفری، نوجوان دیگر منطقهء ۱۷ که در زمینهء انجام مصاحبه‌های فردی در این طـرح همکاری داشته در مورد نتایج مصاحبه‌های خود گفت: «با ۱۵ نفر از دوستان خود در مورد بلوغ و نشانه‌های آن صحبت کردم که اکثر آن‌ها از آن اطلاع داشته و آن را مقارن بیداری میل جنسی و تکامل جسمی و روحی خود می‌دانستند. مصاحبه شوندگان از دوران بلوغ خود، به نیکی، یاد کرده و نسبت به آن، احساس غرور داشتند، اما نمی‌دانستند چه‌طور باید با آن کنار بیایند. منبع اطلاعات آن‌ها کتاب‌های موجود در بازار بود. زیرا در خلوت به راحتی می‌‌توانستند از آن‌ها استفاده کنند. اکثر نوجوانان مورد مصاحبه خواهان داشتن ارتباط با جنس مخالف بودند و هدف خود را فقط بر طرف کردن نیاز جنسی ذکر می‌کردند نه ازدواج. غالب آن‌ها از عواقب و خطرات چنین روابطی مطلع بودند، اما از آن ترس نداشتند. نگرانی آن‌ها فقط از قانون بود.»
وی در ادامهء سخنان خود از عدم اطلاع نوجوانان در مورد خدمات مشاوره خبر داد و گفت: «آن‌هایی که از وجود این مراکز هم با خبر بودند، به خاطرترس و خجالت مشاوره را قبول نمی‌کردند. اما در مورد تنظیم خانواده، اطلاعات خوبی داشـتنـد. در تصمیمات آن‌ها فقط دوستانشان موثر هستند چه دختر و چه پسر. و پدر و مادر کوچک‌ترین نقشی در تصمیم‌های افراد مورد مصاحبه نداشتند.»
گلناز جعفری، دیگر نوجوان این منطقه، نتایج مصاحبهء خود با دختران ۱۵۵۲۴ سالهء منطقهء ۱۷ را این چنین گزارش کرد: «دخترها بلوغ را معادل تغییرات روحی و جسمی تعریف کرده و برای حل مسایل خود از مادر، خواهر و دوست کمک می‌گرفتند. در مورد داشتن ارتباط جنسی، فقط به علت وجود عشق و علاقهء زیاد، یا وقتی مطمئن بودند که این رابطه به ازدواج ختم می‌شود، با آن مشکلی نداشتند. در غیر این صورت دختران ۱۵ تا ۱۸ سال به خاطر حفظ آبروی خانواده، به رد ایـن پیشنهادات می‌پرداختند. از بیماری‌های جنسی اطلاع چندانی نداشتند. به جز ایدز، هرچند علایم آن را اشتباه مـی‌گفتنـد و راه پیشگیری از آن را نمی‌دانستند.»
جعفری در ادامهء سخنان خود گفت: «نـوجوانان مراکز درمان خاصی را نمی‌شناختند و تنها از مشاوره‌های مدرسه اطلاع داشتند. البته خط تلفن ۱۴۹ هم مورد استفادهء برخی از آن‌ها بود.»