آسیب‌پذیری زنان، این بار: ایدز / نگین جهانگیری
سایت زنستان:
تعداد افرادی که در عرض ۲۵ سال اپیدمی ایدز جان خود را از دست داده‌اند، از تعداد کشته‌شدگان جنگ جهانی اول و دوم، بیشتر است. امروزه تعداد مبتلایان به این بیماری در سراسر جهان به حدود ۴۰ میلیون نفر می‌رسد و این رقم هر روز در حال افزایش است. گزارشات منتشر شده از سوی UNAIDS و سازمان بهداشت جهانی از وجود ۷/۱۷ میلیون زن آلوده به ویروس ایدز در سال ۲۰۰۶ خبر می‌دهد. در این سال، ۶۰ درصد از مبتلایانِ به ایدز در جنوب آفریقا و نیمی از مبتلایان در مناطق خاورمیانه، آفریقای شمالی و اقیانوسیه، زن بوده‌اند و این رقم در روسیه به ۴۰ درصد می‌رسد. در هند، زنان درصد زیادی از مبتلایان را به خود اختصاص داده و آمارها در آمریکا نشان‌دهنده‌ی این است که تعداد افراد آلوده در میان زنان آمریکایی-آفریقایی در مقایسه با زنان سفیدپوست، به ۲۱ برابر رسیده است. حدود سه‌چهارم از زنان تازه مبتلا شده به این ویروس، از طریق روابط جنسی محافظت نشده – اغلب با مردانی که خود توسط تزریق مواد، سکس در مقابل پول و یا سکس با سایر مردان مبتلا گردیده‌اند – آلوده شده‌اند.
یکی از دلایل افزایش آمار و ارقام مبتلایان به ایدز در میان زنان، به آسیب‌پذیری بیشتر آنان در برابر این بیماری باز می‌گردد. احتمال ابتلای زنان از طریق روابط جنسی محافظت‌نشده، در مقایسه با مردان، دو برابر است و زنان جوانِ ۱۵ تا ۲۴ سال، بیش از همه (سه برابر مردان جوان) در معرض ابتلا به ایدز هستند. اما این تنها علم بیولوژی نیست که این مسئله را توجیه می‌کند. فرهنگ و فقر نیز موضوعاتی هستند که در افزایش خطر آلودگی به ایدز مؤثرند.
پس از گذشت ۲۵ سال از رویارویی جهان با اپیدمی ایدز که هر ساله به طور قابل‌ملاحظه‌ای در حال گسترش است، این بیماری همچنان بدون راه‌حل باقی مانده است. یکی از موانع بزرگ بر سر این مسئله این است که «آگاهی» به تنهایی نمی‌تواند از گسترش این بیماری جلوگیری کند. در سراسر جهان، افرادی که با فقر دست به گریبان بوده و از نظر بهداشتی و درمانی در مضیقه هستند، بیشتر در خطرند.
برای زنان و دختران، فقر می‌تواند در وابستگی مالی به شریک جنسیشان تعریف شود. آن‌ها نمی‌توانند به استفاده از کاندوم اصرار بورزند و این مسئله در کشورهایی که در آن‌ها ارزش زن در توانایی او در باروری معنا پیدا می‌کند و بین مادر شدن و عدم ابتلا به ایدز، می‌بایست انتخاب صورت گیرد، خود را بیشتر نشان می‌دهد. تهدید‌‌ِ خشونت، ترک و واگذاری و فقر، از نتایج عدم استقلال زنان است و به همین دلیل، آن‌ها نمی‌توانند به پرهیزکاری یا وفاداری تکیه کنند. آن‌ها برای به‌دست آوردن غذا، پول و سرپناه به تن‌فروشی روی می‌آورند و مردن بر اثر ایدز را به مرگ به‌خاطر گرسنگی ترجیح می‌دهند: مرگ بر اثر ابتلا به ایدز زمان می‌برد اما گرسنگی می‌تواند به سرعت آن‌ها را از پا درآورد. آنان می‌بایست هر روز برای زنده ماندن تقلا کرده و در حین این تقلا، خطر ابتلا به ایدز را فراموش کنند.
در کشورهای فقیر، میلیون‌ها دختر جوان به دلیل تجاوزهای جنسی، قاچاق و وابستگی به مردان مسن ثروتمندی که به آن‌ها در ازای داشتن رابطه، پول می‌دهند، در معرض خطرند. حق انتخاب برای ازدواج از آن‌ها صلب شده و بسیاری از آن‌ها به ازدواج اجباری با مردانی مسن‌تر تن می‌دهند. این دختران جوان نمی‌توانند از خود محافظت کنند و مردان نیز اغلب به این رابطه به تنهایی اکتفا نمی‌کنند. در برخی مناطق آفریقای شرقی، مثله کردن اندام جنسی زنان به عنوان یکی از مراسم پیش از ازدواج انجام می‌شود و به دلیل استفاده از وسایل غیر استریل، به ابتلای آنان به ایدز می‌انجامد. در آفریقا، زنان بیوه‌ای که شوهرانشان را از دست می‌دهند، به ازدواج با یکی از اقوام شوهر خود مجبور می‌شوند و این مسئله، علاوه بر این‌که بر ضد حقوق زنان است، می‌تواند وجه دیگری نیز داشته باشد: در صورتی که مرگ شوهر‌ِ زن به دلیل ابتلا به ایدز اتفاق افتاده باشد، زن نیز به این ویروس مبتلا بوده، اما اغلب به دلیل ترس از طرد شدن و انزوا، بیماری خود را پنهان می‌کند و به این ترتیب، ویروس به فرد و افرادی دیگر منتقل می‌شود.
از میان بردن فقر و نابرابری جنسی در میان زنان سراسر جهان، کار آسانی نیست، اما این مسئله زندگی میلیون‌ها زن را تهدید می‌کند و می‌بایست بیش از این مورد توجه قرار گیرد. در بسیاری از کشورها، اپیدمی ایدز در زنان در حال پیشی گرفتن از مردان است، مادربزرگ‌ها سرپرستی کودکانی را برعهده می‌گیرند که والدینشان بر اثر ابتلا به ایدز از بین رفته‌اند، دختران، ناعادلانه، درگیر مراقبت از خویشاوندان بیمار یا در حال مرگ خود هستند و زنان مسن برای جبران درآمدها، بار دیگر به محیط کار بازمی‌گردند. بنابراین، مستثنا کردن زنان، به این دلیل نیست که آن‌ها قربانیانی ضعیفند؛ بلکه مسئله این است که با وجود اصرار بر پرهیزکاری و استفاده از کاندوم در واکنش جهانی به ایدز، کنترل این موارد اغلب از دست زنان خارج است. به دلیل نابرابری‌های جنسی و هنجارهای اجتماعی موجود، نگهداری و مراقبت از بیماران مبتلا، اغلب توسط زنان انجام می‌پذیرد و این مسئله به دلیل محدود کردن آن‌ها در زمینه‌ی آموزش و پیشرفت اقتصادی که نهایتاً به وابستگی آن‌ها منجر می‌شود، به چالش‌های بسیاری می‌انجامد. هزینه‌ای که دختران جوان آفریقایی در این راه می‌پردازند، به قیمت ترک تحصیل آن‌ها تمام می‌شود.
ترس از بدنامی، طرد شدن و رویارویی با خشونت از سوی جامعه، مانع می‌شود که زنان بیماری خود را اطلاع دهند. بسیاری از آن‌ها سرپرستی یک خانواده را عهده‌دار بوده و داروهای گران‌قیمت، می‌تواند با امرار معاش آن‌ها در تضاد باشد. بنابراین، آن‌ها خود را از خدمات درمانی محروم کرده و این مسئله می‌تواند به مرگ زودرس آن‌ها در هنگام زایمان منجر شود. عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، باعث می‌شود زنان و دختران به تحمل بیشترین فشار ناشی از اپیدمی ایدز مجبور باشند. آگاهی بیشتر، تعداد بیشتر مراکز درمانی و داروهایی ارزان‌تر برای ۴۰ میلیون مبتلا به ایدز، از جمله‌ی راهکارهایی هستند که می‌توانند از گسترش بیشتر این اپیدمی جلوگیری کنند.
بسیاری از زنان فکر می‌کنند ایدز یک بیماری است که برای افراد دیگر، مثل معتادین تزریقی و یا افرادی با فرهنگی متفاوت اتفاق می‌افتد و نه برای آن‌ها. این طرز فکر می‌بایست عوض شود: «در هر دقیقه، پنج فرد زیر بیست و پنج سال، به ایدز آلوده می‌شوند. در طول دو سال گذشته، تعداد افراد مبتلا در سراسر جهان دو برابر شده است. تعداد مبتلایان زن در سال ۲۰۰۶، نسبت به سال ۲۰۰۴، یک میلیون نفر افزایش داشته است…» گزارش‌ها حاکی از آنند که در همین سال، ۳/۲ میلیون کودک زیر ۱۵ سال به ایدز مبتلا بوده‌اند. این‌ها کودکانی هستند به دلیل فقر مادرانشان با این ویروس متولد شده‌اند و این نه تنها غیر انسانی است، بلکه نشان‌دهنده‌ی سرمایه‌ای به هدر رفته است زیرا هزینه‌‌های درمانی برای یک کودک مبتلا در طول زندگیش، بسیار بیشتر از هزینه‌ی داروهایی است که یک زن مبتلا به ایدز می‌تواند با مصرف آن‌ها از ابتلای فرزندش به این ویروس جلوگیری کند.
خشونت علیه زنان، تبعیض، نابرابری‌های جنسی، فحشا و … مسائلی اجتماعی هستند که بدون شک می‌بایست تغییر کنند، اما این تغییرات ممکن است چند دهه زمان برد. زنان مبتلا به ایدز، می‌بایست به درمان دسترسی داشته باشند و زنانی که مبتلا نیستند، می‌بایست بتوانند در مقابل آن از خود حفاظت کنند و با توجه به سرعت گسترش اپیدمی ایدز، تحقق بخشیدن به این دو مسئله، باید در اولویت قرار گیرد.
منابع:
http://womenandaids.unaids.org
UNAIDS- AIDS epidemic update: special report on HIV/AIDS: December 2006
Bianca Jagger – Aids: a feminist issue
http://www.avert.org/women.htm
UNICEF- Girls, women and HIV/AIDS in eastern Africa