آیت الله فاضل میبدی: باید در فتواهای سنتی موجود درمورد زنان، تجدید نظر شود
تغییر برای برابری/ گفتگو:محبوبه حسین زاده
آیت الله محمدتقی فاضل میبدی، عضو شورای مرکزی محققان و مدرسان حوزه علمیه قم است که پیش از این اعلام کرده بود موارد حقوقی ذکر شده در بیانیه کمپین یک میلیون امضا، همگی قابل اجتهاد مجدد و اصلاح است. وی عقیده دارد فتاوایی که راجع به زنان و مسائل حقوقی آنان در فقه ما وجود دارد، اکثرا فتاوای سنتی است و فقه ما هم عقیده دارد که باید در این فتاوی تجدید نظر شود. این روحانی نوگرای حوزه علمیه قم، گفتگوی کوتاهی انجام داده ایم که در پی می خوانید:
همان گونه که می دانید گروه هایی از فعالان زنان، تلاشی را برای تغییر قوانین تبعیض آمیز علیه زنان آغاز کرده اند. نظر شما در مورد فعالیت این گروه چیست؟
فتاوایی که راجع به زنان و مسائل حقوقی آنان در فقه ما وجود دارد، اکثرا فتاوای سنتی است و فقه ما هم عقیده دارد که باید در این فتاوی تجدید نظر شود. من هم معتقدم که می شود این کار را کرد. به نظر من فقهی که ما در مسائل اجتماعی داریم بیشتر موضوعات گذشته است که باید اجتهاد مجددی صورت بگیرد که بتواند احکام را به روز کند. نباید فراموش کرد فتاوی موجود تابع شرایط زمان و مکان است و باید با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی موجود، مسائل حقوقی مربوط به زنان و برخی مسائل دیگر تغییر کنند.
شما همواره تاکید دارید که فتاوای موجود باید تابع شرایط زمانی و مکانی باشد. آیا می شود با ذکر چند تغییر در فتاوای گذشته در مورد حقوق رنان مصداقی تر بحث کنیم؟
اگر به احکام همین ۵۰سال قبل نگاه کنیم می بینیم که بسیاری از موارد مربوط به حقوق زنان با استفاده از همین فتاوی تغییر کرده است؛ در گذشته گفته شد که زن نمی تواند قاضی باشد چون نمی تواند شهادت بدهد، پس جای قضاوت هم ندارد. اکنون این ادعا قابل نقد است چون زن امروز در مساله قضا پا به پای مرد جلو آمده است. مثلا شرکت زنان در انتخابات را امام خمینی و برخی دیگر از فقها می گفتند حرام است ولی اکنون تاکید بر حضور بیشتر زنان در عرصه های انتخاباتی است. همچنین می توان از مساله نابرابری زن و مرد در پاره یی از حقوق اجتماعی سخن گفت. به طور مثال؛ شهادت زن و مرد که شهادت دو زن به اندازه یک مرد محسوب می شود. زمانی مثلاً ۱۴ قرن قبل زن خانه دار بود و در عرصه اجتماع وارد نشده بود و فکر اجتماعی ضعیفی داشت، به همین دلیل در دادگاه شهادتش نصف حساب می شد اما امروز که زن در جامعه پا به پای مرد رشد عقلانی می کند و فرهنگش بالا آمده است و روحیه اش با زنان چندین قرن قبل فرق کرده است باز هم شهادت زنان را نصف حساب کردن جای تردید دارد.»
یکی از بجث هایی که مطرح می شود این است که شورای نگهبان با توجه به فتاوای موجود با تغییر قوانین تبعیض آمیز مخالفت خواهد کرد؟ نظر شما در این باره چیست و کمپین یک میلیون امضا چگونه می تواند در جهت تغییر فتاوای موجود تلاش کند؟
مساله ای که می خواهم بر آن تاکید کنم این است که با وجودی که با خواسته های شما موافقم اما معتقدم باید بروید و با مراجع قم بیشتر صحبت کنید. با آنان در مورد زنان در دنیای امروز، حضور آنان در جامعه و نوع روابط شان با مردان صحبت کنید. باید با مراجع بیشتر صحبت کنید و این موضوع را برای آنها جابیندازید. الان در حوزه علمیه این استعداد وجود دارد که در مورد مسائل زنان با فتاوی جدید برخورد شود و شما باید با رایزنی فکری با مراجع، حقوق خود را مطرح کنید. این را در نظر بگیرید که قانونی که در مجلس به تصویب برسد باید شورای نگهبان آن را تائید کند و اگر شورای نگهبان تشخیص دهد که هیچ فتوایی پشت این قانون وجود ندارد، مسلما به راحتی هم این قانون را تائید نخواهد کرد ولی اگر ۵تا فتوی پشت این قانون وجود داشته باشد، شورای نگهبان هم نمی تواند این قانون را رد کند. پس باید با صحبت با مراجع و فقها، پشتوانه شرعی و فقهی این احکام قوی شده باشد تا هیچ مانعی بر سر راه تصویب آن به وجود نیاید.