زنان افغانستانی

صحرا کریمی:ما به این سکوت‌ عادت کرده‌ایم، اما می‌دانیم که عادلانه نیست. ما می دانیم تصمیمی که برای رها کردن مردم افغانستان گرفته اند، اشتباه است، این خروج شتابزده نیروها، خیانت به مردم ما و تمام کارهایی است که ما هنگام پیروزی افغان ها در جنگ سرد برای غرب کردیم. پس از آن مردم ما فراموش شدند و نتیجه‌اش حکومت تاریک طالبان شد و اکنون، پس از بیست سال تلاش برای حصول دستاوردهای عظیم برای کشور و به ویژه نسل جوان، همه دوباره در این رها شدن از بین می‌روند.

جنگ که باشد چیزی به معنای «زیستن» وجود ندارد. همه چیز یا مرگ است یا تاب‌آوری؛ جبر انتخاب میان نیستی و عدم یا شکیبا بودن، مقاومت کردن و ایستادگی. جنگ که باشد لحظات، میان مرگ و زندگی تعریف نمی‌شوند؛ یا مرگ است که بر در خانه می‌کوبد یا تاب‌آوری ست که پیشه آدمی می‌شود. خبری از زیستن نیست. جغرافیا هم در این معادله بی‌تأثیر است و البته زمانه.«دوران طالبان عین کابوس است» این را وجیهه می‌گوید. وجیهه ۲۵ ساله که در غزنی به دنیا آمده، به کابل رفته، درس خوانده و حالا یک گرافیست است و در یک شرکت خصوصی کار می‌کند.

در حالیکه طالبان سراسر کشور را در می نوردد، صدها تن از زنان در مناطق مرکزی و شمال افغانستان اسلحه به دست گرفتند و با تظاهرات در خیابان و گرفتن عکس هایی با مسلسل های اتوماتیک و انتشار آنها در فضای مجازی عزم خود را برای مبارزه با طالبان نشان دادند.با وجود جامعه محافظه کار و به شدت سنتی و عدم داشتن تجربه، شرایط به گونه ای نیست که تعداد زیادی از آنها به زودی،به خطوط نبرد فرستاده شوند. اما چنین تظاهراتی با وجود خطر فوری نیروهای مسلح طالبان، این را به نمایش می گذارد که زنان تا چه حد می توانند از نقش و رفتاری که طالبان برای آنها و خانواده هایشان در پی دارد، ترسیده شده باشند.برای شبه نظامیان مسلح طالبان رو در رو شدن با یک زن در میدان جنگ می تواند مایه تحقیر قلمداد شود.بارها گزارش شده که جنگجویان داعش در سوریه از این که به وسیله زنان پیشمرگه کرد کشته شوند ترس داشتند و ترجیح می دادند مردان آنها را بکشند.

رفت‌و‌آمد در شهر صرفاً همراه پدر، همسر یا برادر، تعطیلی دوباره دانشگاه‌ها، ناامنی و پوشیدن اجباری برقع تنها بخش کوچکی از کابوس‌ها و ترس‌های زنان افغانستان از بازگشت دوباره طالبان به قدرت است. آنهایی که سال‌های قدرت طالبان را به چشم دیده‌اند، بیش از این به خود می‌لرزند. این کابوس‌ها حالا همراه همیشگی زنان افغانستان است. زنانی که جز یک زندگی عادی و حضور در جامعه، خواسته و توقع دیگری ندارند. برخی می‌گویند طالبان هم از مردم افغانستان هستند و طی ۲۰ سال گذشته تغییر کرده‌اند اما زنان فعال در افغانستان با این گفته‌ها موافق نیستند. زنان افغانستان از آغاز چندان نسبت به پروسه صلح در این کشور خوش‌بین نبودند و امضای توافق صلح میان حکومت و طالبان را تنها موجب قدرت گرفتن دوباره طالبان می‌دانند.

امسال تنها یک زن، دکتر حبیبه سرابی، به کنفرانس موسکو بر روی مذاکرات صلح افغانستان که اختیارات تفویض شده توسط دولت افغانستان به طالبان و نمایندگان روسیه، چین و پاکستان را شامل می‌شد، دعوت شد. در مذاکرات اخیر در دوحه نیز اوضاع زنان آن چنان بهتر نیست. تنها چهار نماینده زن-حبیبه سرابی، فاطمه گیلانی، شریفه زورمتی وارداک و فوزیه کوفی، از طرف تیم ۲۱ نفره مذاکره‌کنندگان حکومت افغانستان حضور دارند و در تیم نمایندگان طالبان هیچ زنی حضور ندارد.

طالبان در نخستین دوره سیاه حاکمیتشان تنها جهل، فقر، تهدید، تبعیض و خشونت را به ارمغان آوردند. یاد آوری می‌کنم، تبعیض زبانی و قومی در حکومت طالبان کمتر از تبعیض جنسیتی نبود اما پیام و فرامین طالبان برای زنان روشن و جدی بود. طالبان در نخستین روزهای به قدرت رسیدن خویش چنین فرمان صادرکردند: “زنان از آغاز آفرینش، گناهکار آفریده شده‌اند وتنها راه فرار یک مسلمانِ اصیل از گناه آن است که زن، یا زنان او در پنهانی‌ترین گوشه خانه، زندگی کنند.”

زبیده اکبر:در مناطقی که طی ۲۰ سال گذشته همچنان طالبان دسترسی داشته، همچنان سنگسار و کشتار زنان انجام می‌شد/ نگاه طالبان نسبت به زنان و به حاشیه رانده شده‌ها و اساساً شهروندان افغانستانی هیچ تغییری نکرده و اصلاح نشده‌است/مکانیزم‌هایی طراحی شود تا طالبان نسبت به عملکرد گذشته‌شان پاسخگو شوند

زمانی که وارد مزار شدم قبلش خبر آمده بود که طالبان به دروازه بلخ نزدیک شده اند.دروازه بلخ یک ساعتی با ماشین از مزار فاصله دارد. مردم وحشت زده این خبر را به هم می‌گفتند. به وضوح مشخص بود که زنان بیش از همه وحشت زده و ترسیده‌اند. چند روز بعد من به همراه تعدادی از دوستانم با همان پوشش همیشگی(مانتو و شال) به مرکز شهر رفتیم. نگاه‌های مردم بسیار سنگین بود. تعداد زنان در خیابانها در مقایسه با قبل به شدت کم شده بود.شرایطی پیش آمده که نمی‌توانی به این موضوع فکر نکنی. شب‌ها خواب می‌بینم که طالبان شهر را گرفته است و از دیوارهای خانه ما بالا می روند.کابوس بازگشت طالبان در خواب هم ما را رها نمی کند.

شیما کریمی، فعال زنان یکی از سخنران این جلسه بود. او ضمن اشاره به این موضوع که برخی افکار طالبان در میان مردم افغانستان طرفدار دارد، گفت: «مثلا مرد تاکسیران می‌گفت طالبان بیاید تا این زنان جمع شوند و در خانه بنشینند. یا برخی از همکاران ما با شوخی و خنده در باره بازگشت طالبان صحبت می‌کنند و به ما می گویند که طالبان بیایند شما چه کار می‌کنید! می‌نشینید گوشه خانه و آشپزی می‌کنید. متاسفانه برخی از زنان هم با افکار طالبان همراه هستند. همان زنانی که ما نتوانستیم در این سال‌ها فکر آنها را تغییر دهیم.»

سوریا باور:باید اینطور بگویم که مردم افغانستان هیچ وقت طرفدار حضور طالبان نیستند چون کارهای قبلی آنها به ما نشان داده بود که آنها تا چه حد ناقض حقوق بشر هستند. طالبان انواع تبعیض را ایجاد می‌کنند؛ از تبعیض قومی و زبانی گرفته تا تبعیض جنسیتی و مذهبی که اهل تشیع و قوم هزاره از این مساله مصون نیستند. زن، مرد، جوان و پیر هیچ کدام خواستار حضور طالبان نیستند.