شب اول هجده سالگی و قوانین تبعیض آمیز

رزا صراف

کانون زنان ایرانی

سکانس اول شب اول هجده سالگی * با جلسه امتحان آغاز می‌شود که شاید نمادی است از امتحان و کشمکش درونی شخصیت اول داستان یا اشارتی است بر ما که شاید نیاز داریم باورهای کهنه‌مان را در بوته آزمایش گذارده و باری دیگر و از نگاهی دیگر آنها را بسنجیم.

شب اول هجده سالگی، داستان زنی را روایت می‌کند که تنها سرپرست دختری هجده ساله است. دختری باهوش که به سختی برای کنکور و قبول شدن در رشته پزشکی تلاش می‌کند. این دختر طی حادثه‌ای توسط برادر یکی از همکلاسی‌هایش کشته می‌شود و مادرش به تنهایی به دنبال قصاص مجرم می‌رود. در این تکاپو وی باخبر می‌شود که باید نیمی از مبلغ دیه را بپردازد و اوج داستان در جایی است که تقابل وی را با قاضی پرونده به تصویر می‌کشد.

در اینجا قاضی پرونده به او می‌گوید که چون قاتل مرد بوده و طبق قانون نان آور محسوب می‌شود باید نصف دیه را بپردازد. زن توضیح می‌دهد که چطور همسرش او را با این دختر تنها گذاشته و او تنها نان آور این خانواده دو نفره بوده است، که دخترش را هم طوری تربیت کرده بوده است که به هیچ ”نان آوری” نیاز نداشته باشد. قاضی دیگر حرفی برای گفتن ندارد.

 در این داستان با مردی روبرو هستیم که هیچ چیز جز دردسر و نزولهای کلان برای خانواده‌اش ندارد و زنی که به تنهایی گلیم زندگی را از آب بیرون کشیده است. به راستی شاید اکنون زمان تغییر در قوانین باشد. این چنین قوانین نابرابری راه را بر بسیاری گشوده است که، همانطور که در سالهای اخیر نمونه‌های بسیاری را شاهد بوده‌ایم، دختران و همسران خود را به قتل برسانند.

مسأله دیگری که به طور گذرا در داستان مطرح می‌شود، بحث نگاه ناموسی به زنان و غیرت است، قاتل در داستان به دنبال خواهرش آمده است و می‌خواهد هر طور شده خواهرش را به خانه ببرد که در این کشمکش مسبب قتل دختر دیگری می‌شود.

به طور کلی این نوع نگاه و نبود قوانین بازدارنده همانطور که پیشتر ذکر شد، عامل قتلهای بسیاری است که سالیانه در کشور ما و در نگاهی کلانتر در خاورمیانه اتفاق می افتد.

آنچه مرا بر آن داشت تا به مناسبت هشت مارس، روزجهانی زنان، نگاهی دوباره به این فیلم بیاندازم و یادداشتی در این باره بنویسم این بود که به باور من صحبت از قوانین به تنهایی برای مخاطب عام جاذبه‌ای نداشته و دغدغه‌ای در وی ایجاد نمی‌کند، اما استفاده درست از مدیومی مانند فیلم و داستان شاید در تغییر نگاه و فرهنگسازی نقش پررنگتری ایفا کند.

*شب اول هجده سالگی فیلمی ایرانی به کارگردانی حامد تهرانی و تهیه‌کنندگی علیرضا شجاع نوری و محصول سال ۱۳۹۷ است.