بنیاد فهیم دشتی، حامی خبرنگاران افغانستان/گفت و گو با مروه و سیاره دشتی
نویسنده:نیها مدیرا
ترجمه:نسترن طارسی
کانون زنان ایرانی
پس از اینکه طالبان در سال ۲۰۲۱ دوباره کنترل افغانستان را به دست گرفت، ایده آزادی مطبوعات در کشور را از بین برد. نزدیک به ۶۰ درصد خبرنگاران در سراسر کشور از کار بیکار شدند و زنها سه چهارم خبرنگاران بیکار را تشکیل میدهند.
فهیم دشتی خبرنگار باسابقهای بود که یکی از بزرگترین روزنامه های کشور به نام هفته نامه کابل را بنیان نهاد و همچنین رهبر اتحادیه ملی خبرنگاران افغانستان بود. دشتی چند ماه پس از تصرف کابل از سوی طالبان، در ولایت پنجشیر در جریان یک درگیری کشته شد.
همسر او، سیاره، و دختر ۱۹ ساله شان، مروه، اکنون در کانادا زندگی میکنند، اما همچنان تماس خود با همکاران دشتی را حفظ کرده اند. آنها بنیاد فهیم دشتی (FDF) را به آن امید تاسیس کردند تا یاد و میراث دشتی در دنیای خبر را زنده نگه دارند. امید دارند تا بنیاد فهیم دشتی دسترسی به امکانات و اطلاعات را برای خبرنگارانی که هنوز در افغانستان کار میکنند فراهم کند.
سیاره همسر فهیم دشتی گفت: «در حال حاضر، وضعیت آزادی مطبوعات در افغانستان وخیم است. تلاش‌های طالبان برای کنترل مطبوعات آزاد نه تنها شامل تحمیل سانسور می شود، بلکه به اجبار رسانه‌ها برای انتشار اطلاعات نادرست ارائه‌شده توسط آنها هم کشیده شده است.»
در سپتامبر ۲۰۲۱، طالبان «۱۱ قانون روزنامه‌نگاری» را منتشر کرد که به دولت این قدرت را میدهد تا با بررسی قبلی اطلاعات برای همه نشریات و رسانه‌ها محدودیت اعمال کند. تا به حال مقامات از این قوانین برای هدف قرار دادن صدها روزنامه نگار استفاده کرده اند.
مروه دختر فهیم دشتی گفت: دفتر هفته نامه کابل پاتوق من و برادرم بود. «پدرم با همه توان روی آن نشریه کار میکرد و همه حواس و ذهنش به آن نشریه بود. ما میدیدیم که او چقدر کار میکرد، همه چیز را فدای این نشریه کرد، تا ساعات پایانی روز کار میکرد، او از تلاشی برای ساخت بنیان رسانه آزاد دریغ نکرد. با مشاهده این واقعیت که بنیان رسانه آزاد در حال فروپاشی است، ما را بر آن داشت که به هر نحو ممکن بنیاد فهیم دشتی را تاسیس کنیم تا کمکی باشیم برای روزنامه نگاران افغان.»
بر اساس تحقیقی که از سوی گزارشگران بدون مرز انجام شده است، تقریباً همه زنان خبرنگار افغانستان یا مجبور به ترک شغل یا فرار از کشور شدند. مروه گفت که FDF(بنیاد دشتی) به دنبال بودجه ای است تا به خبرنگاران کمک کند که به کشورهای دیگر پناهنده شوند و برای آن دسته از خبرنگارانی که نمیخواهند یا نمیتوانند ترک وطن کنند، هدف دیگر این سازمان آرشیو کردن یا انتشار آثارشان است.
مروه تاکید کرد: «ما به این حقیقت واقف هستیم که در حال حاضر آزادی بیان در افغانستان امری غیرممکن است. تلاش ما بر این است که خبرنگارانی را که در کشور ماندند، نجات دهیم. متأسفانه میبینیم که خبرنگاران تنها برای ابراز عقیده شان شکنجه یا کشته میشوند. ما می دانیم که پناهندگی برای همه هزاران خبرنگار افغان امکانپذیر نیست.»
مروه گفت: «اگر ما نتوانیم آنها را بیرون بیاوریم، سعی خواهیم کرد منابع و کمک در داخل فراهم کنیم تا آنها بتوانند به کار خود ادامه دهند. با وضعیت حاکم بر کشور، هیچ کسی نمیداند یک ثانیه دیگر چه اتفاقی خواهد افتاد. شما نمیدانید که آیا قرار است زنده بمانید، چه برسد به کارتان. بنابراین، ما سعی میکنیم به هر نحو ممکن به آنها کمک کنیم.»
آزار و اذیت روزنامه نگاران در افغانستان با خشونت جنسیتی که از سوی طالبان اعمال شده، تقویت شده است. یکی از اولین پسرفتهایی که طالبان اعمال کرد، ممنوعیت حضور زنان و دختران در مدارس متوسطه و دانشگاهها بود.
علاوه بر این، مقامات طالبان تمام جنبه های روند گزارش و تهیه اخبار از سوی زنان را سرکوب کردند. طالبان زنان را از مصاحبه با مقامات دولتی مرد و شرکت در کنفرانسهای مطبوعاتی بدون همراه مرد منع کردند. برای زنان محدودیت سفر برای تهیه گزارش اعمال کردند.
وولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در بیانیه‌ای به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات گفت: «هر تهدیدی علیه یک روزنامه‌نگار، حمله مستقیم به آزادی اطلاعات، آزادی عقیده و آزادی بیان تلقی میشود. حقوق اساسی بشر متعلق به همه ما است. امنیت خبرنگاران فقط مسئله امنیت شخصی نیست، بلکه مسئله ایمنی و سلامت کل جوامع است.»
FDF اولین کنفرانس خود را در ماه اکتبر در تورنتو، کانادا برگزار کرد تا به خبرنگاران افغان، مقامات دولتی کانادا و ایالات متحده و سایر حامیان خود امکان آن را فراهم کند که از این سازمان و در مقیاس بزرگتر، برای احیای آزادی مطبوعات در افغانستان حمایت کنند. رینا امیری، نماینده ویژه ایالات متحده در امور زنان، دختران و حقوق بشر افغانستان یکی از سخنرانان کنفرانس بود. لطفالله نجفی زاده، بنیانگذار و گزارشگر تلویزیون آمو، یک رسانه مستقل که در سال ۲۰۲۲ برای انتشار آثار خبرنگاران در افغانستان، از جمله زنان، شروع به کار کرده بود، نیز از سخنرانان کنفرانس بود.
مروه گفت: «هدف ما آن بود که برای همه افراد با سوابق گوناگون بستری فراهم کنیم تا گرد هم آیند و اطلاعات و تجربیات خود با بقیه را به اشتراک بگذارند تا بهترین مسیر برای ادامه کار در افغانستان را بیابیم. ما دیدیم که چگونه همه سخنرانان به دنبال یک هدف بودند اما با هم در ارتباط نبودند. دیدن اینکه سازمانها و مقامات دولتی که به موضوع آزادی بیان در افغانستان اهمیت میدادند، شگفت انگیز بود. انگار به دفتر پدرم برگشته بودم.»
مروه گفت که بسیار مهم است که ببینیم مردم از ایده مطبوعات آزاد در افغانستان دست نکشیده اند و میخواهند در FDF شرکت کنند.
مروه گفت: «وقتی متوجه شدم که این اولین بار است که چنین کنفرانسی برگزار میشود، شوکه شدم. صادقانه بگویم: احساس می‌کنم این واقعیت که جنگ در کشور ما ۲۰ سال جنگ طول کشید، به نوعی باعث شده مردم فکر کنند که این برای ما عادی است، قرار است زندگی ما برای همیشه اینگونه باشد، درست است؟ در حال حاضر وقایع زیادی در جهان رخ میدهد و اذهان عمومی را درگیر میکند، اما مردم افغانستان هم باید یکی از آن موضوعها باشد. مردم افغانستان هم رویاهایی دارند و نباید آنان را فراموش کرد.»
با وجود بحران اقتصادی و ادامه سرکوبها از سوی رژیم طالبان، مروه بر اهمیت ادامه گفتگو تاکید کرد.
مروه گفت: «[FDF] تصمیم گرفته است که ازاین‌پس مجموعه‌ای از کنفرانسها را برگزار کند تا بستری فراهم آورد که افراد دورهم جمع شوند و آنچه را که از کنفرانس قبلی آموخته اند را به اشتراک بگذارند. هرچه افراد به‌روزتر باشند، بهتر است. هر چه بیشتر باهم کارکنیم، نتایج بهتری به دست خواهیم آورد.»
شرح عکس:سیاره دشتی در جریان کنفرانس ۲۷ اکتبر به میزبانی بنیاد فهیم دشتی در تورنتو گفتگوها درباره احتمال احیای آزادی مطبوعات در افغانستان را دنبال میکند.
منبع ترجمه: womensmediacenter.com
