عایشه درانی؛ بازچاپ یک دیوان گمشده

بی بی سی _سعید حقیقی:به تازگی دیوان عایشه درانی، از شاعر زنان مشهور عصر درانی ها در شهر هرات به کوشش و هزینه جلیل نهیک فلاح، از ادب دوستان این شهر چاپ شده است.

آقای فلاح در نبشته کوتاهی که در آغاز دیوان آورده می گوید که دیوان چاپی عایشه را به طور تصادفی نزد یکی از کتابفروشان شهر هرات دیده و به بازچاپ آن اقدام کرده است.

ظاهراً سالیان بسیار دور دیوان عایشه درانی در کابل چاپ شده بود که اینک نایاب شده است.

آقای فلاح در آغاز این دیوان، تحقیقی را از مرحوم غلام فاروق فلاح، برادرش آورده که از استادان ادبیات دری دانشگاه کابل بود.

به نظر می رسد دیوان عایشه درانی باید کامل باشد چرا که شامل قصاید، غزلیات، رباعیات و قطعات برجای مانده از این شاعر است.

“ستاره ادب”

عایشه درانی دختر یعقوب علی خان توپچی باشی یک تن از رجال عصر درانی های افغانستان است و خود نیز در زمان تیمور شاه درانی به سرایش شعر آغاز کرده است.

آقای فلاح در نبشته تحقیقی خود در مورد عایشه، او را یکی از “ستارگان ادب و شعر افغانستان” در نیمه دوم قرن سیزدهم خورشیدی خوانده است.

این درست مصادف با زمانی است که به نوشته آقای فلاح، “احمد شاه درانی در قندهار توانست بر آشوب های حاکم در افغانستان غلبه کند و بنیاد یک نظام نیرومند را در این کشور بگذارد.”

احمد شاه نیز به شعر و ادب علاقه داشت و به سرایش شعر به زبانهای پشتو و دری می پرداخت.

از او دیوانی به زبان پشتو و دیوانی دیگر به زبان دری در دست است.

حافظ و جامی

آنگونه که روایت می کنند، عایشه نخستین شعر خود را در حضور تیمور شاه درانی، در تمجید از “افق گلفام” کابل خوانده است:

شفق را لاله گون دیدم نماز شام در گردون

مگر خورشید را کشتند که دارد دامن پر خون

عایشه این شعر را به گفته آقای فلاح در بیست سالگی سروده است.

به نوشته آقای فلاح در دوره ابدالی ها و درانی ها بیشتر شاعران از حافظ و جامی پیروی می کردند و دنباله رو مکتب عراقی بودند.

عایشه نیز به شعر حافظ علاقه داشت و می کوشید اشعارش به سبک و سیاق لسان الغیب باشد.

نمونه ها

حافظ:

ساقی به نور باده بر افروز جام ما

مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

عایشه:

ساقی بیار باده و پر کن به جام ما

تا نه رواق چرخ بگردد به کام ما

حافظ:

صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را

که سر به کوه و بیابان تو داده ای ما را

عایشه:

اگر به خواب ببینم جمال رعنا را

سر از سرور به افلاک می رسد ما را

سه مرحله متفاوت

آقای فلاح شاعری عایشه را شامل سه مرحله می داند:

شاعری عایشه شامل سه مرحله است، نخست مرحله غزلسرایی و سال های جوانی که در عهد تیمور شاه درانی گذشت.

دوم مرحله سرایش شعرهایی با رنگ و بوی تصوف و عرفان است که مصادف با دوران جنگ های داخلی پسران تیمور شاه و حمله انگلیس به افغانستان است.

سومین مرحله نیز، شامل مرثیه سرایی های پس از شکست سلسله درانی ها در افغانستان می شود

نمونه ای از شعر عایشه در نخستین مراحل شاعری او در زیر می آید:

بی تو ای مونس جان تخت سلیمان چه کنم

عمر خضر ار بودم حشمت خاقان چه کنم

با تو در دوزخ سوزان بتوان زیست مدام

بی تو با حور جنان روضه رضوان چه کنم

گرچه ابر کرم از چشمه حیوان بارد

بس ببارد به سر و لوُ لوُ و مرجان چه کنم

نیست بر لوح بصر غیر خط زنگاری

چون نبینم رخ تو یوسف کنعان چه کنم

روز شب کردم و شب روز نیامد یارم

عمر بر باد شد اکنون سر و سامان چه کنم

هر کسی کشته خود می درود آخر کار

هستم از فعل بد خویش پشیمان چه کنم

عایشه درد تو بگذشته ز قانون شفا

چون علاجی نبود سعی به درمان چه کنم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.