سه زن در صدر جشنواره ترانه های شرق

پنجمین جشنواره ترانه های شرق با گزینش ۸ کشور برگزیده از میان ۳۵ کشور شرکت کننده در بخش مسابقه به کار خود پایان داد.

مقام اول به طور مشترک به دو زن خواننده از ازبکستان و آذربایجان تعلق گرفت. آیگون بایلر خواننده آذری دارای یکی از صداهای استثنایی در جشنواره بود. قدرت و وسعت صدای او و حس عمیق که در مقام خوانی آذربایجان آشکار است از امتیازات کار او بود – نمونه ای از “بلبل” های آذربایجان.

نادره پیرمتوا خواننده ازبک از طرازی دیگر است. موسیقی او موسوم به کته اشوله (سرود بزرگ) از موسیقی های محبوب مردم فرغانه است که گرچه از شش مقام متفاوت است اما همانند شش مقام از موسیقی های سنگین و کلاسیک منطقه به شمار می رود.

صدر برگزیدگان مقامهای دوم جشنواره هم از خوانندگان زن بود. اورنا چخار توکچه خواننده مغولستان که ده سالی است به آلمان مهاجرت کرده است چنان که انتظار می رفت با صدای غیرمتعارف خود که خاص مردم کوچ نشین مغولستان است و شباهتی به موسیقی دوبانگه آلتایی ها دارد دل داوران را به دست آورد.

او بالاترین امتیاز (۴/۸) را در میان سه برگزیده ردیف دوم به دست آورد. ایتالیا و کویت هر کدام با ۹/۷ و ۶/۶ امتیاز از ده، در مقام دوم ایستادند.

هر سه گروه برگزیده از گروههای کوچک و چندنفره جشنواره بودند. اورنا چخار توکچه را تنها ویلون نوازی از مجارستان همراهی می کرد که با سبک مغولی-چینی می نواخت. اورنا تنها برنده ای بود که اعلام کرد جایزه خود را صرف امور خیریه می کند: پروژه کمک به کودکان محروم مغولستان که والدین آنها توانایی پرداخت مخارج تحصیل فرزندانشان را ندارند.

مقام سوم جشنواره نیز به طور مشترک به سه کشور اسرائیل، کره و بنگلادش اختصاص یافت. در حالی که کره و بنگلادش موسیقی ملی خود را ارائه کردند از اسرائیل یک گروه از مسیحیان عرب شرکت کرده بودند که ترکیبی از موسیقی های عربی و آوازهای کلیسایی لبنان را عرضه داشتند. در شب اجرای گروه اسرائیل هوا یکباره سرد شده بود و خواننده گروه می گفت که نتوانسته چنانکه باید هنرنمایی کند. وی پس از گرفتن جایزه فرصت یافت تا در هوای ملایم تر شب آخر سرودهای خود را در ستایش مریم مقدس بازخوانی کند.

یونسکو جایزه ویژه خود را به افغانستان اعطا کرد و هیات ژوری نیز جایزه ویژه خود را به مصر اختصاص داد.

بازندگان بزرگ

گرچه رئیس هیات داوران گفت که انتخاب بهترین از میان بهترین ها کار بسیار دشواری است اما واقعیت این است که شماری از گروهها چندان برای مسابقه و رسیدن به مقام خیز برنداشته بودند.

اما از میان آنها که به ارائه کارهای متفاوت و سنجیده ای پرداختند تا راهی به مقامها بیابند و نیافتند باید از سه کشور قزاقستان، تبت و ایران یاد کرد.

قزاقستان با یک گروه شش نفره و یک خواننده-نوازنده ترکیب غریبی از ملودیهای غربی و قزاقی ارائه کرد. گرچه بیشتر سازها غربی بودند اما صدای اصلی از دو سه ساز ملی بود خاصه “قیلقابوس” که سازی از رده کمانچه است با صدایی بم و طنینی کوهستانی. تک نوازی سایانا اسمگل از این ساز چیره دستانه بود؛ سازی که بدنه و اجزایش از چوب درخت قرمز، پوست شتر و موی اسب ساخته می شود. او ساز کوچکی را هم می نواخت که شبیه تخم مرغ بود و از گل ساخته و پخته شده بود. سازی که صدای نی داشت و به گفته خود او “تنها یک اکتاو دارد”.

تبت را تنها یک خواننده نمایندگی می کرد که مجموعه ای از آوازهای کوچ نشینان در ستایش طبیعت ارائه داد. تچونگ که مقیم آمریکاست از آن دست خوانندگانی است که به تنهایی کار یک ارکستر را می کند. چندین ساز غیر متعارف نواخت ( لی نی بو، دانیون، پی وانگ) و با صدایی عالی خواند و به رقص خاصی که برگرفته از “رقص حلقه” تبتی هاست و عمدتا به حرکات پا تکیه دارد پرداخت.

گروه صبا که از ایران آمده بود اجرای خوبی از دف و تار و کمانچه و سنتور به همراه آواز و تصنیف ارائه کرد که فاضل جشیدی سرپرست و خواننده گروه خواند. دو ورسیون از بوی جوی مولیان (در بیات اصفهان و دشتی)، قطعه سرو خجل و دو ترانه کردی مجموعه اجرای پانزده دقیقه ای گروه بود. مرکب نوازی و رفت و آمد بین سه دستگاه (اصفهان، ابوعطا، دشتی) در وقت فشرده از هنرهای گروه صبا بود. این گروه در جشنواره چهارم به جایزه اول دست یافت اما در این جشنواره مقامی نگرفت گرچه از آن تقدیر شد.

در حاشیه

برخلاف اعلام اولیه، نوازنده ای از گروه کامکارها در جشنواره شرکت نداشت. تنها هوشنگ کامکار از داوران جشنواره بود که به همراه همسر و دخترش صبا –که خواننده است ولی برنامه ای نداشت- به سمرقند آمده بودند. هوشنگ کامکار در پایان اختتامیه جشنواره در گفتگویی که با او داشتم گفت معیارهای داوران برای انتخاب گروههای برتر، تکنیک، هماهنگی، تنظیم خلاق قطعات، اصالت و کوک سازها بوده است.

هوای سمرقند که در روزهای اول داغ و آفتابی بود یکباره سرد شد و هنرمندان در انتظار رسیدن وقت اجرای خود ناگزیر بودند از هر راهی که می یافتند خود را برای چند ساعت در فضای باز ریگستان گرم نگه دارند. فشردگی برنامه های جشنواره و تعداد زیاد کشورها باعث طولانی شدن وقت انتظار شده بود.

دو شب از شبهای جشنواره مدت اجراها که معمولا سه ساعت است تا شش ساعت نیز به طول انجامید. رقصندگان هند که برای اجرای برنامه خارج از مسابقه دعوت شده بودند نتوانستند هیچ فرصتی برای ارائه هنر خود پیدا کنند در حالی که دو شب، تمام وقت در ایوان مدرسه شیردار ریگستان با لباس آماده به انتظار نشستند.

برخی دیگر از گروههای خارج مسابقه نیز اجراهای نیمه شب ترتیب دادند و تنها مهمانانی که فرصت کافی داشتند توانستند در این اجراها شرکت کنند.

در این میان شگفتی جشنواره ارائه برنامه رقصی از یک گروه آمریکایی موسوم به “کمپانی رقص جاده ابریشم” بود که به هماوردی با رقصندگان ازبک و تاجیک پرداختند و چهار رقص مختلف از نواحی آسیای میانه را به خوبی اجرا کردند. این دومین گروه آمریکایی در جشنواره بود که به ارائه رقص های منطقه می پرداخت. گروه نخست در شب اول رقص ایرانی عرضه کرد. لورل ویکتوریا گری سرپرست گروه رقص جاده ابریشم نیز می گفت که این گروه در حال تمرین برای ارائه برنامه رقصی بر اساس هفت پیکر نظامی است.

منبع:بی بی سی

مهدی جامی

از محل برگزاری جشنواره در سمرقند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.