در آستانه‌ی ‌٨۵ سالگی بانوی داستان ایران: سیمین دانشور؛ قصه‌گویی از سال‌های دور

سیمین دانشور، نخستین زن داستان‌نویس تاریخ ادبیات معاصر ایران و نویسنده‌ی «سووشون» – از پرخواننده‌ترین رمان‌های فارسی – است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، قمر آریان در نوشته‌ای خطاب به بانوی ۸۵ ساله‌ی داستان ایران می‌نویسد: آن‌چه درباره شناخت و تاثیر هنر ترجمه کرده‌ای و تحقق نموده‌ای، برای من بسیار آموزنده و جالب بود. گمان می‌کنم، تو اولین و تنها فردی هستی که در دانشگاه تهران، موضوع رساله‌ی دکتری‌ات «هنر و زیباشناسی» بود.

جمال میرصادقی از رمان تاریخی «سووشون»، به‌عنوان یکی از پرخواننده‌ترین رمان‌هایی که تاکنون به فارسی نوشته شده است، یاد می‌کند و می‌افزاید: تاثیری که درون‌مایه رمان «سووشون» بر ذهن من گذاشته، تاثیر مثبتی بوده و موضوع آن به یاد من مانده؛ ایستادگی در برابر خواست‌های ناروای زورمندان و بیگانگان (انگلیسی‌ها)، در اوضاع و احوالی غیرعادی و نابه‌سامان. مردی در برابر زور و قلدری مقاومت می‌کند و از تهدیدها نمی‌هراسد و درنهایت جان خود را بر سر این ایستادگی و انعطاف‌ناپذیری از دست می‌دهد.

او وجه دیگر ارزشمند رمان را، ‌خوانندگان و منتقدان آن می‌داند و می‌گوید: می‌بینیم خوانندگان از قشرها و گروه‌های مختلف و با ذوق و سلیقه‌های گوناگون و در سن و سال‌های متفاوت، رمان را خوانده‌اند و پسندیده‌اند.

«سووشون» مرحله زمان را که معیار قطعی برای هر اثر خلاقه است، گذرانده و خوانندگان دو نسل آن‌را خوانده‌اند و هنوز هم خواندنش برای جوانان جاذبه و گیرایی دارد.

میرصادقی از این‌رو، رمان «سووشون» را جزو رمان‌های تثبیت‌شده و کلاسیک ادبیات داستانی معاصر می‌داند.

این نویسنده و پژوهشگر داستان، اما داستان‌های کوتاه دانشور را از کیفیت معنایی و ساختاری بالایی برخوردار نمی‌داند که آن‌ها را در کنار داستان‌های کوتاه نویسنده‌های مقتدری چون صادق هدایت، صادق چوبک، بزرگ علوی و ابراهیم گلستان بتوان گذاشت.

میرصادقی معتقد است: دانشور سعی کرده است در این داستان‌ها به زنان بپردازد و اغلب شخصیت‌های داستان‌های او زن هستند. توجه به زن‌ها و پرداختن به زندگی‌ آن‌ها، پیش از او، تا به این حد در ادبیات داستانی ایران سابقه نداشته است.

او همچنین در اظهارنظری درباره‌ی سیاسی بودن دانشور می‌گوید: دانشور در مصاحبه‌ای خود را بر خلاف همسرش (جلال آل احمد)، اهل سیاست به‌حساب نمی‌آورد. «من همیشه سیمین دانشور باقی ماندم، هیچ‌وقت سیمین آل‌احمد نشدم و اصلا هم با طرز فکر جلال موافق نبودم و نیستم. من با نوسان موافق نیستم و هرگز سیاسی نبودم. هدف سیاست رسیدن به قدرت است و آدم خاص و جاه‌طلبی می‌خواهد؛ من آدمی هستم به‌کلی غیرسیاسی».

میرصادقی البته معتقد است: دانشور ممکن است در این گفته صادق باشد، اما به‌کل، غیرسیاسی نیست. نحوه افکار سیاسی روزگار، آن‌چه در اصطلاح ادبیات داستانی به آن گرایش عصر یا روح زمانه می‌گویند، بعضی از آثار نویسنده را سیاسی کرده است. مثلا الگوی دو رمان «جزیره‌ی سرگردان» و «ساربان سرگردان» بر حوادث سیاسی و اجتماعی پیش و پس ازانقلاب شکل گرفته است و چطور ممکن است که خصوصیت سیاسی نداشته باشد و نویسنده به‌کلی غیرسیاسی باشد؟!

محمدعلی سپانلو – شاعر و مترجم – نیز «سووشون» را در سلوک رمان اجتماعی ایران، منزل مهمی محسوب می‌کند و می‌گوید: گذاشته از توقیفی که نزد خوانندگان یافته، این اولین اثر کامل، در نوع «رمان فارسی» است. بینایی و شنوایی نویسنده، او را به اکتشاف انگیزه‌های درون در رابطه با عمل برون، در سطح اجتماعی و تاریخی اثرش، رهنمون شده است.

همچنین تقی مدرسی – داستان‌نویسی که سال‌ها در آمریکا اقامت داشت -، درباره‌ی این اثر این‌گونه اظهار نظر کرده است: رمان «سووشون» از زمان انتشار آن در حدود ۳۰ سال قبل تا کنون، در ایران از استقبالی گسترده برخوردار بوده و در تیراژ وسیعی منتشر شده است. این رمان برای خوانندگان غربی، علاوه بر این‌که نمونه شاخصی از ادبیات داستانی معاصر ایران محسوب می‌شود، ‌تصویر بی‌مانندی از زندگی درونی و خصوصی یک خانواده ایرانی را هم در اختیار می‌نهد.

حسن میرعابدینی – منتقد – نیز رمان «سووشون» دانشور را پرخواننده‌ترین رمان‌ فارسی و آغازگر فصلی تازه در تاریخ داستان‌نویسی ایران به‌شمار می‌آورد و می‌گوید: دانشور در این داستان پرحرکت و پرماجرا، با نثری شاعرانه، دقیق و محکم، تصویری درونی و هنرمندانه از تحولات منطقه‌ی فارس در سال‌های جنگ دوم جهانی به‌دست می‌دهد.

به گزارش ایسنا، سیمین دانشور – داستان‌نویس و مترجم – در هشتم اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۰۰ در شیراز به‌دنیا آمد. در سال ۱۳۲۸ دکتری خود را در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه تهران گرفت. یک سال بعد با جلال آل احمد ازدواج کرد و در سال ۱۳۳۱ برای مطالعه در رشته‌ی «زیبایی‌شناسی» در دانشگاه استنفورد، به آمریکا سفر کرد و دو سال بعد به ایران بازگشت.

ازجمله تألیف‌ها و ترجمه‌های دانشور عبارت‌اند از: «آتش خاموش» (‌۱۳۲۷)، «سرباز شکلاتی» برنارد شاو (۱۳۲۸)، «باغ آلبالو» و «دشمنان» از آنتوان چخوف (۱۳۳۱)،‌ «بئاتریس» از شنیتسلر و «رمز موفق زیستن» از دیل کارنگی (۱۳۳۲)، «کمدی انسانی» ویلیام سارویان و «داغ ننگ» از ناتانیل هارتون (۱۳۳۴)، ترجمه «همراه آفتاب» (۱۳۷۷)، «شهری چون بهشت» (۱۳۴۰)، «سووشون» (۱۳۴۸)، «بنال وطن» از آلن پیتون (۱۳۵۱)، «به کی سلام کنم؟» (۱۳۵۹)، «غروب جلال» (۱۳۶۰)، «ماه عسل آفتابی» (داستان‌های ملل مختلف) (۱۳۶۲)، «جزیره سرگردانی» (۱۳۷۲)، «شناخت و تحسین هنر» (مجموعه مقالات) (۱۳۷۵)، «از پرنده‌های مهاجر بپرس» (۱۳۷۶) و «ساربان سرگردان» (۱۳۸۰).

«کوه سرگردان» و مجموعه‌ی داستان «انتخاب» هم آثار بعدی او خواهند بود.

«بر ساحل جزیره‌ی سرگردانی» (جشن‌نامه‌ی دکتر سیمین دانشور) به‌کوشش علی دهباشی منتشر شده که در این متن هم از آن استفاده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.