سه روز زن در ایران

زنان ایرانى در طول سال سه روز را به خود اختصاص داده اند. قرن ها پیش که شاید در بسیارى از قسمت هاى کره خاکى که حالا از متمدن ها محسوب مى شوند بى قانونى بیداد مى کرد ایرانیان حتى روزهایشان نیز نامى و جشنى داشت.هر سال پنجم اسفند زنان ایرانى از کار روزانه دست مى کشیدند و این مردان بودند که یک روز در سال نقش زنان را ایفا مى کردند.سالیان سال بعد از آن که اسلام ظهور کرد و گسترش پیدا کرد باز این ایرانیان بودند که روزى از روزهاى سال قمرى را روز زن نامیدند.ایرانى ها باز هم روز زن دارند. هشتم مارس همگام با تمام جهانیان روز زن را گرامى مى دارند.

• روز زن در ایران باستان

از گذشتگان دور روز زن را در اسفندگان پنجم اسفند برگزار مى کردند. این روز سپندارمزد نامیده مى شود که نگهبان زمین است، از آنجایى که زمین همانند زنان بارورى دارد، این جشن براى گرامیداشت زنان نیکوکار برگزار مى شود، واژه سپندارمزد در اوستا به معنى فروتنى و بردبارى است.در این روزها مادران از فرزندان خود و زنان از مردان پیشکش هایى دریافت مى کنند و زنان نیکوکار، پاکدامن و پرهیزگار مورد تشویق قرار مى گیرند. در سفره این جشن جامى از شیر و تخم مرغ که نشانه ماه بهمن است قرار دارد. به جز آنها میوه هاى فصل به ویژه انار و سیب، شاخه هاى گل، شربت و شیرینى، برگ هاى خشک آویشن با دانه هایى از سنجد و بادام در چهار گوشه سفره قرار مى دهند و مواد خوشبو و کندر بر روى آتش مى گذارند و مقدار کمى از هفت گونه حبوبات و دانه ها که در جشن مهرگان براى سفارش کاشتن در آن فصل در سفره جشن مهرگان قرار داده اند مى گذارند.اسفندگان از جمله جشن هاى ماهیانه اى است که اطلاع دقیقى از گذشته برپایى آن مکتوب نیست. اما بنابر گفته ابوریحان بیرونى در ایران قدیم جشنى با نام مزدگیران یا مردگیران در بین مردم رواج داشته است.از ویژگى هاى این جشن که زمان برگزارى آن ۵ روز نخست ماه اسفند بوده، استراحت کامل زنان از کار و تلاش و کوشش و فرمانبردارى کامل مردان از زنان بوده است.در این چند روز به پاس تلاش یک ساله زنان، مردان وظایف ایشان را بر دوش گرفته و با این کار، فعالیت هاى یک زن را تجربه مى کردند و در عین حال در این روز هدیه دادن به زن خانه از آداب و رسوم اصلى این جشن به شمار رفته است.این جشن به نام «سپنته آرمئى تى» یا «فروزه» از خودگذشتگى و فروتنى و مهر بى پایان، شناخته شده است. «سپنته آرمئى تى» یا سپندارمز یا اسفند امروزى، نام چهارمین امشاسپند و نام پنجمین روز هر ماه است که در جهان مادى به خاطر داشتن صفت پاک و ارزشمند «سپنته آرمئى تى» نگهبان زمین نام گرفته است. در کتاب هاى مربوط به آیین زرتشتیان آمده است: «سپنته آرمئى تى، فروزه اى است با ویژگى هاى زنانه و مادرانه یعنى مهر و عشق بى پایان و تواضع و فروتنى که به راستى زمین نمادى نیکو بر آن است.»طبق سالنامه زرتشتى، روز اسفند از ماه اسفند یعنى پنجمین روز از این ماه و بنا بر تقویم امروزى، ۲۹ بهمن ماه روز سپاسدارى از جایگاه زنان ومادران است.براساس سنت باستانى، مردان و فرزندان زرتشتى در روز سپنته آرمئى تى که مظهر ایمان، مهر و محبت و حامى زنان نیک است، به همسران و مادران خود هدایایى تقدیم مى کنند و برگزارى مراسم جشن و سرور در این روز ضرورى است.به این ترتیب از محبت و مهربانى زنان سپاسگزارى مى شود. در این روز خاص همچنین انجام کارهاى خانه به عهده مردان است و زنان با پوشیدن لباس هاى نو، مورد تکریم قرار مى گیرند. در مراسم جشن اسفندگان در آیین زرتشت همچنین زنان پاکدامن و پرهیزگار که به تربیت فرزندان نیک پرداخته اند و این فرزندان به عنوان شخصى نیک شناخته شده اند، تشویق مى شوند.روز اسفندگان متعلق به همه ایرانیان است همان گونه که زنان زرتشتى دور یک سفره حلقه مى زنند و براى دورى خشم و نفرت از سرزمین شان دعا مى خوانند.

• جایگاه زن در ایران باستان

زن در اوستا و سنسکرت به لقب «ریته سیه بانو» Ritasya Bhanu یا «اشه بانو» خوانده شده، که به معنى دارنده فروغ راستى و پارسایى است. امروز واژه نخستین در زبان پارسى حذف شده و فقط بانو که، به معنى فروغ و روشنایى است براى زنان به کار مى بریم. باز کلمه مادر در اوستا و سنسکرت «ماترى» Matri است که به معنى پرورش دهنده مى باشد و خواهر را «سواسرى» svasri یعنى وجود مقدس و خیرخواه مى نامد و زن شوهردار به صفت «نمانوپتنى» Namanu Patni یا نگهبان خانه، نامزد شده است.زن در ایران باستان (در متون پهلوى) مقامى بسیار والا و ارجمند داشته است. مهر یکى از ایزدان مادینه بوده که به شکل زن مهر آن نیز وجود دارد اما بعدها نماد مردانه پیدا کرد. زن ایرانى در دوره هخامنشیان در کلیه امور همچون مردان به کار و پیشه مشغول بوده است. این را کشف سنگ نبشته هاى گلى در تخت جمشید به اثبات مى رساند. جالب است که بدانید زنان در هنگام زایمان مرخصى با حقوق داشته اند و همچنین پس از زایمان به آنان پاداش هاى گران بها نیز داده مى شد. در برخى از سنگ نبشته ها شاهد آن هستیم که مردان در خدمت زنان کار مى کنند و ریاست کارها به زنان است و نیز مى بینیم که زنانى معرفى شده اند که املاک وسیع و کارگاه هاى بزرگى داشته اند، همچنین زنان دوره هخامنشى مى توانستند بدون هیچ گونه دخالت شوهر در املاک و دارایى هاى خود هرگونه تصرفى که مایل بودند، بنمایند.در ایران باستان، مقام زن در جامعه بسیار بالا بود و زن در بسیارى از شئون زندگى با مرد همکارى مى کرد. بنابر نوشته کتاب نیرنگستان پهلوى، زنان مى توانستند در سرودن یسنا و برگزارى مراسم دینى حتى با مردان شرکت کنند، یا خود به تنهایى به انجام اینگونه کارها بپردازند. زنان حتى مى توانستند در اوقات معینى به پاسدارى آتش مقدس پرداخته و طبق کتاب ماتیکان هزار دادستان به شغل وکالت و قضاوت مشغول شوند.

در فروردین یشت و دیگر یشت ها و همچنین شاهنامه و دیگر حماسه هاى باستانى این سرزمین، اسامى بسیارى از این زنان نامدار و پهلوان و میهن پرست و دین دار- که به واسطه کارهاى مفید و نیکشان در گروه زنده و روانان جاوید، درآمده اند- نام برده شده و بر روان فرهمند آنان درود فرستاده مى شود..در ایران باستان زنان همچون مردان مى توانستند فنون نظامى را یاد بگیرند و حتى فرماندهى سپاهیان را برعهده بگیرند (مانند: بانو آرتمیس که فرمانده سپاهیان ایران در برابر یونانیان بود، و گردآفرید که مرزدار ایران بود و در برابر سهراب صف آرایى کرد).زیبایى تمدن ایران و فرهنگ انسانى اش در اینجا بیشتر آشکار مى شود که زنى ایرانى داراى شخصیت حقوقى و برابر با مردان بوده و مى توانسته به شغل وکالت دادگسترى بپردازد و حتى بر مسند قضاوت بنشیند و قضاوت کند.بنا به گفته کتاب هزار دادستان (هزار ماده قانون) زنان دانشمند و باسواد به پیشه قضاوت مشغول بوده اند. این زیبایى تمدن با دیدن چهره هایى درخشان از زنان ایرانى که بر جایگاه والاى شاهنشاهى ایران تکیه زده اند نمایان تر مى شود. چهره هایى همچون «هما»، «آذرمیدخت»، «پوراندخت»، «دنیاک» و نیز چهره هاى مشهورى که فرماندهى سپاهیان ایرانى را برعهده داشته اند: همچون آرتمیس، کردیه، بانوگشسب، گردآفرید و… نیز زنان سیاستمدار و دانشمندى که به تنهایى و یا دوش به دوش مردان خود ایستادند و از این سرزمین پاسدارى کردند، زنانى چون: آتوسا (همسر کورش بزرگ)، شهربانو استر، شهربانو موزا، پروشات، آتوسا (همسر سیاستمدار و هوشمند اردشیر دوم)، پانه ته آ، کتایون، سیندخت، فرنگیس، فرانک، شیرین، منیژه، ارنواز، شهرناز، رودابه، تهمینه، دوغدو، پورچیستا (چیستا دختر کوچک آشو زرتشت).

منبع:روزنامه شرق

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.