گفتمان سهم‌ خواهی زنان ایران در اقتصاد

آمنه شیرافکن

تاریخ جنبش زنان را چه در کتاب پی بگیری و چه در اسناد و مدارک به جای مانده از پیش نشان می‌دهد که در هر دوره ای از تاریخ این جنبش خواسته‌ای و اولویتی در کار بوده که غالبا فعالان جنبش، آن را به عنوان هدف اصلی خود برای بقا و ادامه راه برگزیده‌اند. اگرچه در کنار آن به دیگر موضوعات و مشکلات پیش روی جنبش زنان نیز اندیشیده اند.

در دوران مشروطه فعالیت زنان بر امر آموزش متمرکز می‌شود. امر آموزش در نهاد حکومت قاجاری نهادی مذکر به شمار می آمد که در همان نهاد مذکر هم طبقه اجتماعی و رفاه بود که حرف اول را می‌زد.

با این همه اسناد و مدارک تاریخی نشان می‌دهد که آموزش آکادمیک که خود نهادی نوپا در آن روز به شمار می آمد برای زنان در حاشیه بود و دسترسی به آن تا حدودی نا ممکن.

این بود که گروه‌های مختلف زنان در سراسر ایران از تهران و اراک گرفته تا رشت و تبریز و مشهد بر آن شدند که به ایجاد نهاد آموزش با امکاناتی هر چند اندک اقدام کنند.چنانچه غالب این فعالان نخستین مدارس دخترانه را در خانه شخصی‌شان راه انداختند. حالا از ‌آن دوران تاریخی به درازای یک قرن گذشته ، خواست فعالان جنبش اگرچه همچنان پیگیری مطالبه آموزشی برای زنان است بر خواست دیگری متمرکز شده و آن خواسته هم تمرکز برای تغییر قوانین ن برابر است.

قوانین نابرابر بر زندگی طیف وسیعی از زنان با هر سطح تحصیلات و دانش و توان اقتصادی تاثیرگذار است. یکی از بند خروج از کشور بی اذن شوهر برای برقراری روابط تجاری موسسه و یا شرکت تحت مدیریتش می‌نالد و دیگری در کوچه پس کوچه های شهر ی که چندان هیبت او را نمی‌بیند به مرور کتاب قانونی می پردازد که قرار است فرزند او را از او باز ستاند. البته زن با خود می اندیشد که آیا این قانون در کشوری نوشته شده است که اینقدر بر اهمیت مادری تاکید دارد و در آیه و حدیث و روایت از مهر و محبت مادر به فرزند یاد می کند.بی شک واقعیت حقوقی در لایه‌های جامعه امروز ایران پر است از تلخی ها و ناکامی برای زنانی که آنقدر بر مادری و همسری شان تاکید شده که غالبا تهی از هویت زنانه و فردیت خود اند.

اما این روزها اگر دقیق تر ماجرای زندگی زنان ایران را واکاوری کنیم به این نکته خواهیم رسید که پدیده و گفتمانی تازه در جنبش زنان ایران در حال ظهور است. گفتمانی که این بار هم ریشه در اولویت مطالبات زنان در جامعه دارد.

در حالی که در چند دهه اخیر فعالان زنان جسته و گریخته بر پیگیری مطالبات حقوقی زنان در جامعه تاکید کرده‌اند این بار از زیر و روی زمین تهران صدای تازه ای به گوش می رسد. صدایی که این بار قرار است در قالب مطالبه‌ای تازه مطرح شود و از دیگر سوی روند حرکت جنبش را تسریع بخشیده و آن را تحکیم کند. گفتمانی که می توان آن را “سهم خواهی زنان در اقتصاد” نامید.

مجلس هفتم با وجود کارنامه تیره اش در موضوع حقوق زنان در چند مورد توانست در حوزه بیمه زنان سرپرست خانوار و تامین اجتماعی زنان اقداماتی انجام دهد.زنان در لایه های مختلف اجتماع امروز ایران در حال تدارک موج تازه ای هستند که بر خواسته شرایط نامتعادل کنونی کشور نیز هست.

قوانین نابرابر در جامعه ایران شرای ناپایداری برای زیست زنان به وجود آورده است. آسیب های اجتماعی در کنار این شرایط رو به افزایش گذاشته و بر زندگی تک تک زنان تاثیرگذار بوده چنانچه بحرانی شدن پدیده زنان سرپرست خانوار و افزایش آمار این نوع زنان در جامعه شاید تابعی باشد از شرایط اقتصادی عمومی در کشور و همچنین ضعف قوانین در حمایت از زنان. براساس گزارش‌های رسمی اکنون «خانوارهای زن-سرپرست» از وضعیت نامناسبی برخوردار ند و در پایین ترین رده از نظر در آمدی قراردارند به گونه ای که فقیرترین فقیرهای ایران هستند . بر اساس آمار و برآوردهای سال گذشته، میزان درآمد زنان در سال حدود چهار هزار دلار بوده، درحالی‌که میزان درآمد مردان در همین دوره یک ساله در حدود ۱۱ هزار دلار گزارش شده است.

فعالان جنبش در حال چانه زنی برای تغییر قوانین و عمومی کردن این خواسته در اجتماع اند و در همین حال زنان به تمام شیوه های متعارف و غیر متعارف به عرصه های اقتصادی روی آورده اند. گروهی که مادرانشان در مشروطه مقدمات آموزش آنان را فراهم کرده‌اند، خواه ناخواه در سطوح مختلف اشتغال وارد شده اند. و چه اهمیتی دارد که در برابر این موج سهم خواهی اقتصادی ، دولت اصولگرای نهم در تلا ش باشد تا طرح کاهش ساعت کار زنان با هدف خانه نشین کردن زنان و گرما بخشیدن به کانون خانواده را پیش برد.

زنان با وجود قانونی که به مرد اجازه می‌دهد از اشتغال زن جلوگیری کند در شرایطی که غالب مردان در دام آسیب های اجتماعی افتاده اند ناگزیر از روی اوردن به کار هستند. این روزها زنان در زیر زمین متروها دست فروشی می‌کنند. این زنان شاید نه آموزش کافی برای اشتغال دیده‌اند و نه فرصت داشته‌اند که حرفه ای بیاموزند اما دراین لحظه از ضرورت امر با خبر شده‌اند. از زیر زمین تهران که سرت را بالا بیاوری هم حضور زنان به عنوان راننده تاکسی و فروشنده بلیت BRT توی چشم می زند.شاید اشتغال زنان در همین مشاغل تا چندی پیش حس تعصب و غیرت مردان را بر می انگیخت اما ضروت های اقتصادی به سرعت می تواند لایه های فرهنگی را سامان دهد.

قبح مشاغل نامربوط برای زنان در حال فروریختن است. شاید تا چندی دیگر زنان هم برای کار ساختمانی فرخوانده شوند و دیگر امور. که این خود نشانی بر اهمیت امر اقتصادی و تسریع آن بر تصحیح امور منتج از سنت است.

جنبش اقتصادی زنان، آینده جنبش زنان ایران را رقم خواهد زد. گفتمان آموزش خواهی و گفتمان حقوق برابر خواهی زمینه ها و بستر مناسبی را برای زنان ایران به وجود آورده‌اند تا اینکه این روزها زنان برای ورود به گفتمانی دیگر از جنبش آماده شوند. گفتمانی که قطعا در تعیین سرنوشت وضعیت این جنبش اجتماعی تاثیرگذارخواهد بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.