سازمان ها و شبکه های ارتباطی زنان

اخبار روز-شیدا بامداد:آنچه در زیر می خوانید، از مقاله ای به نام “نقش جنبش زنان در توسعه” که توسط خانم دکتر “ان واکر” در ششمین فصل از کتابی با نام “زمینه های نظری جنسیت و توسعه” در سال ۲۰۰۰ توسط مرکز تحقیقات بین المللی توسعه IDRC انتشار یافته، برگرفته شده است. این نوشته در دو بخش تنظیم شده است، بخش اول به چگونگی تشکیل و کارکرد سازمانها و شبکه های ارتباطی زنان در سطوح جهانی، منطقه ای و ملی می پردازد. در بخش بعدی شمه ای از فعالیتهای محلی زنان، و نیز تاثیر تلاشهای فعالین زن مرور خواهد شد.

“ان واکر”، پژوهشگر، نویسنده و از چهره های بارز و پر کارجنبش جهانی زنان است که از نخستین سال تاسیس تریبون جهانی زنان (International Women Tribune Center – IWTC)، تا سال ۲۰۰۲ مدیریت اجرایی آن را به عهده داشته است. تریبون جهانی زنان یک سازمان غیردولتی و جهانی است که در سال ۱۹۷۶ یعنی یکسال پس از برگزاری دومین کنفرانس بین المللی زنان در مکزیکو سیتی، تشکیل شد. هدف از تشکیل این مرکز گسترش ارتباطات، مبادله اطلاعات، تدارک آموزش، سازماندهی خدمات حمایتی، پشتیبانی از سازمان ها و گروه های زنان، بهبود و توسعه زندگی زنان به ویژه زنان کم درآمد و فقیر در کشورهای آفریقا، آسیا، حوزه اقیانوس آرام، آمریکای لاتین، حوزه کارائیب، شرق اروپا و غرب آسیا بوده است. “آن واکر” از سازمان دهندگان موثر چهار کنفرانس بین المللی زنان در مکزیکو سیتی ۱۹۷۵، کپنهاک ۱۹۸۰، نایروبی ۱۹۸۵ و پکن ۱۹۹۰ بوده است. او در طول ۲۷ ساله مدیریت اجرایی بر “تریبون جهانی زنان” و به عنوان پژوهشگری متعهد به بسیاری از کشورهای جهان سفر کرده و از نزدیک در جریان اجرای پروژه ها و برنامه های مرکز حضوری فعال و نقشی موثر داشته است. او به پاس خدمات فراوانش به جنبش زنان در سال ۲۰۰۳ نائل به دو جایزه بین المللی حقوق بشر شد و در سال ۲۰۰۴ نیز در زادگاهش ملبورن “نشان افتخار استرالیا” را از آن خود ساخت.

خانم واکر جنبش زنان را یکی از مولفه های اصلی توسعه اجتماعی و انسانی دوره معاصرمی داند .

او معتقد است، سازمان های قدیمی و سنتی زنان از یکسو و شبکه های ارتباطی زنان در سطوح جهانی، منطقه ای، ملی و محلی از دیگر سو نقشی برجسته و با اهمیت در ارتقا جنبش زنان در سه دهه اخیر ایفا کرده اند.

شیدا بامداد

sheidabamdad@hotmail.com

جنبش زنان

شکل گیری و تکوین جنبش جهانی زنان در بسیاری از وجوه، مشخصه های مشترک چندانی با جنبش حقوق بشر و جنبش های محیط زیست ندارد. جنبش زنان بر خلاف دیگر جنبش ها فاقد سازمانهای مشخص و بزرگ جهانی است و عدم وجود عضویت های جهانشمولی که آشکارا در جهت پیشبرد اهداف این جنبش به طور مستقیم و تنگاتنگ بکوشند، ویزگی دیگر آن است. در جهان کوچک شده ما، جنبش زنان همانند سیاست، بیشتر به یک شبکه دائما در حال تغییر و مداوما رشد یابنده شباهت دارد.

جنبش زنان در واقع از هزاران گروه و سازمان کوچک و بزرگ در سطح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی تشکیل شده که گاه مرتبط و گاه نامرتبط با یکدیگرند، در جایی درگیر فعالیتهای سنتی و جایی دیگر مشغول امور غیر سنتی اند. با رشدی پیوسته و هم چون شبکه های متحرک و مواج راه می پویند.

شبکه های ارتباطی و سازمان ها جهانی زنان

در سالهای اخیر زنان تاریخ نگار تلاش کرده اند تا تاریخ سازمان های غیر دولتی زنان را به خصوص با تمرکز بیشتر بر سازمان های زنان کشورهای در حال توسعه به نگارش درآورند.

انجمن زنان جوان مسیحی(YWCA) در جشن صدمین سالگردش در سال ۱۹۹۵ متعهد شد تا تاریخچه صد ساله سازمانیابی و فعالیت های زنان را گردآوری کند. در تاریخ جنبش زنان تا کنون، YWCA نمونه ای بی نظیر است. می توان گفت که کمک و حمایت سازمان مرکزی YWCA به گروه های آزاد و مستقل زنان در بسیاری از کشورهای آفریقا، آسیا، و آمریکای لاتین، کشورهای حوزه کارائیب و بعدها در کشورهای حوزه اقیانوس آرام این گروه ها را در پیشبرد برنامه هایشان آنچنان یاری رسانده، که آنان به نوبه خود تبدیل به نوعی پایگاه و دژ محکم برای زنان، و به وسیله زنان شده اند تا به فعالیتهای آموزشی، بهداشتی، تربیتی، حقوق بشری ، مسائل عمومی، انرژی، محیط زیست و دیگر کارهای اجتماعی بپردازند.

YWCA زنان را برای راهیابی به بازار کار و حتی گرفتن شغلهایی در سطوح مختلف مدیریت آموزش می دهد و هسته هایی از زنان مدیر توانمند را پرورش داده است.

ستاد مرکزی YWCA در سطح جهان، اصولی کلی کارها را تهیه و تدوین می کند و در مواقع ضرور درجمع آوری پول، تدارک برنامه های آموزشی، برپا کردن ساختمان و محل مرکزی، تربیت و استخدام پرسنل و مدیران آموزش دیده پشتیبان واحدهای ملی و منطقه ای است. و بدین ترتیب امکان شروعی موثر و معتبر برای فعالیتها و سازماندهی زنان در کشورهای مختلف فراهم می شود ، و همزمان راه زنان برای حضور در موقعیت های مختلف مدیریتی، آموزشی، تصمیم گیری و برنامه ریزی اقتصادی گشوده شود . ضمن آن که هر YWCAدر سطح کشوری بر روشها و برنامه های خود کنترل کامل دارد و از استقلال برخوردار است. مشارکت در روند دمکراتیک سازی جوامع، گسترش امکانات تکنولوژیک و تسهیلات برای زنان در مناطق روستایی و حاشیه ای، تدوین و تدارک روشهای آموزشی نوین برای زنان بیسواد یا کم سواد، ابداع و بکارگیری اشکال مختلف سازماندهی مشارکتی، و بسیار فعالیتهایی که زنان را در کشورهای خودشان و یا در سطح جهان درصف پیشگامان توسعه قرار می دهد، همگی دستاوردهای برجسته فعالیتهای سازمانیافته YWCA است. برای مثال بسیاری از زنانی که در سطح نمایندگی کشورهایشان در سازمان ملل حضور دارند، آموزش و تجربه اندوزی در سطح مدیریت را در سازمانهای YWCA کشورهای مربوطه شان آموخته اند.

شبکه های بین المللی زنان اما یک پدیده جدیداند، از همین رو هنوز کار زیادی در زمینه ثبت و ضبط تاریخچه آنان تخقق نیافته است.

شبکه ها معمولا برای چاره جویی و یا برطرف کردن “نیاز” یا مشکلی به وجود می آیند و اغلب با از میان رفتن “نیاز” و حل شدن مشکل از بین می روند. شبکه ها معمولا فاقد ستاد فرماندهی، ادارات مرکزی و یا پرسنل اند. بنا به موضوع و ماهیت “نیاز” ، گروهی به صورت تمام وقت یا نیمه وقت به کار روی مشکل و وظایف مربوطه و زنده کردن و حفظ ارتباطات می پردازند. شبکه ها انعطاف پذیرتر از سازمانها هستند و نیز برای حفظ موجودیت و بقایشان اتکای بیشتری به افراد و گروهها دارند.

از سال ۱۹۷۵ و در طول دهه متعاقب آن که به نام دهه زن نام گذاری شد، شبکه جهانی زنان برای برآوردن “نیاز” گروه ها و فعالان زنان به امکان ارتباط کارآتر با یکدیگر و دسترسی به اطلاعات و منابع پدید آمد. معروف ترین این شبکه ها یکی “Isis International” در مانیل و سانتیاگو، و دیگری “Isis Women’s International Cross Cultural Exchange” ، نیز “Women’s Features Service(India)” و بلاخره تریبون جهانی زنان”(International Women Tribune Center (IWTC)” است.

هیچیک از گروه های Isis و IWTC، همچون YWCA و دیگر سازمان های دولتی جهانی اعضای وابسته و ثابتی ندارند. “سرویس خبرهای زنان” (The Women’s Features Service) از دل سرویس های مطبوعاتی بیرون آمده و کارکردش به عنوان یک خط خبری، تهیه خبر ، و مطالب مربوط به زنان توسط زنان برای رسانه های بین المللی است.

دو گروه IWTC و Isis ، پایگاههای محکمی برای گروههای زنان در مناطق مختلف جهان محسوب می شوند . گروههایی که با هیچ گروه دیگری ارتباط نداشته و پیشتر حتی در انزوای نسبی کار کرده اند. کانال اصلی ارتباطی گروهها نشریه و یا خبرنامه ای است که افراد را در جریان اطلاعات و اخبار ، فعالیتها، برنامه ها ، تدارکات، مسائل و کنفرانسهای پیش رو ، قرار می دهد.

در مورد IWTC ، گفتنی ست که لیست آدرس های پست الکترونیکی آن شامل زنان شاغل در وزارتخانه ها، سازمانها و ادارات دولتی، دپارتمان های مختلف سازمان ملل، آژانس های تخصصی و خاص، حمایت کنندگان مالی و دیگر گروه های حمایت کننده فعالیت های زنان در سطح جهان هستند.

هر دو گروه IWTC و Isis برای همکاری با گروه های منطقه ای و ملی، برگزاری دوره های آموزشی و فعالیت های حمایتی و فنی، تهیه و انتشار کتاب های راهنما، دستورالعمل ها، کتابنامه ها و دیگر منابع مربوط به مسائل زنان و توسعه را در دستور کار خود دارند.

در سال های اخیر آموزش زنان در زمینه نرم افزار و سخت افزار کامپیوتر ، امور انتشاراتی، ارتباطات الکترونیکی و نیز جمع آوری اطلاعات و منابع اطلاعاتی زنان در مسائل زنان و مطالعات توسعه از الویت بیشتری برخوردار بوده است.

شبکه های ارتباطی و سازمانهای منطقه ای زنان

در مورد تاریخ شبکه های ارتباطی و سازمان های منطقه ای زنان نیز کمتر چیزی نوشته شده است. و شاید در میان آنها ” توسعه و زنان”، “The Women and Development, (WAND)” واحد دانشگاه غرب هند، در “باربادوس”، یک استثنا است. کتاب ها و مقاله های بسیاری درباره تاریخچه WAND نوشته شده و جنبه های مختلف آن بررسی شده است.

شکل گیری و تولد WAND در واقع حاصل کنفرانس منطقه ای بود که در سال ۱۹۷۷ در جامائیکا برگزار شد. یکی از مسائلی که در آن کنفرانس مطرح شده بود نیاز به یک آژانس مرکزی برای فراهم کردن منابع، کمکهای فنی و آموزش گروه های زنان بر روی پروژه های مختلف بود.

WAND رویکردی را تقویت کرد که سازمان های زنان در حوزه کارائیب در پی گسترش آن بودند؛ شکوفا کردن حقوق بشر زنان به عنوان نقطه اصلی فعالیت های زنان و گروه های زنان منطقه.

WAND نمونه تلاش و تعهد سازمان های منطقه ای زنان است که به وسیله زنان به تهیه اطلاعات و مراکز و منابع اطلاعاتی، کمک به گسترش طرح ها و برنامه ها، جلب کمک های مالی برای اجرای طرح ها، و رایزنی با مقامات حکومتی برای تصویب قوانینی که راه دستیابی به حقوق بشر زنان را تسهیل کند.

شبکه های منطقه ای زنان، بخصوص، در دهه زن، در زمینه انتشار اطلاعات و مسائل زنان و منطقه آنقدر افزایش یافتند که امروز شبکه های رسانه ای زنان در همه مناطق جهان از آسیا تا اروپا و آفریقا و حوزه اقیانوس آرام، آمریکای لاتین و حوزه کارائیب، خاورمیانه و … اطلاعات و اخبار را مستقیما از طریق شبکه رسانه های آلترناتیو به گروههای زنان می رسانند. در عین حال بطور روزافزونی تولیدات خود را از طریق رسانه های همگانی و رسانه های رسمی و اصلی جاری می سازند.

یکی از شبکه های رسانه ای آلترناتیو زنان در آمریکای لاتین Fempress است که از سال ۱۹۸۱ با گزینش و انتشار اخبار و مطالب رسانه های دیگر آغاز به کار کرد. فعالیت “فم پرس” با تلاش دو زن در “مرکز مطالعات چندملیتی آمریکای لاتین” و جمع آوری خبر و شرح فعالیت های زنان در قالب یک نشریه و انتشار آن در کشورهای منطقه آغاز شد. امروز “فم پرس” علاوه بر تهیه برنامه های رادیویی، به عنوان نشریه ای ماهانه با مقالات و گزارشهای مربوط به مسائل زنان، به عنوان یکی از شبکه های ارتباطی و متصل کننده ارتباط و فعالیتهای زنان در زمینه حقوق بشربه حساب می آید. اداره مرکزی “فم پرس” در سانتیاگو است و در همه کشورهای آمریکای لاتین شعبه و پرسنل دارد.

شبکه های ارتباطی و سازمان های ملی زنان

انجمن های ملی زنان (NCWs)، از سرشناس ترین سازمان ها و شبکه های ارتباطی هستند که از مجموعه گروه ها و سازمان های زنان در سطح کشورها به وجود آمده اند و مهمترین کارکردشان هماهنگ کردن تلاش های سازمانها و گروه های زنان برای رایزنی با حکومت و یا پیشبرد امور و برنامه های زنان در کشورهای متبوعشان است. ادغام فعالیت های گروه های مختلف زنان که گاه تاریخ طولانی پشت سر دارند، کار آسانی نیست. اعضای این گروه ها، اغلب، وقتی موضوعی مهم و مشترک و عملی بخصوص در زمینه مسائل حقوقی و حقوق بشر زنان در میان باشد گرد هم می آیند.

“ماندلو یا واناواک” (Maendeleo ya Wanawake) ، اصلی ترین سازمان زنان کنیا است از همه گروه ها و در تمامی شهرها و روستاها عضو دارد و یک ستاد مرکزی و پرسنل اجرایی و آموزشی تمام وقت در نایروبی .

در عرصه های مختلفی به طراحی پروژه دست می زند و برای پیشبرد آنها وارد عمل می شود. برای نمونه اجرای پروژه آب لوله کشی در روستاها، کمک به فرآوری هنرهای دستی زنان و فروش آنها، برپایی کارگاه های آموزشی مدیریت، و فعال نمودن طرح های عمرانی متعدد در روستاها و شهرها برای و به وسیله زنان کنیا در کارنامه ” ماندول او یا واناواک” جای دارد.

علاوه بر این ها، “ماندولو یا واناواک”، برای پیشبرد برنامه های آموزشی و تحقق طرح ها درگیر فعالیت های دولتی نیز می شود و همین امر توجه بیشتری را نسبت به نقش و مسئولیت زنان در کنیا برمی انگیزد.

در تایلند پروژه “دوستان زنان” The Friends of Women (FOW) ، توسط زنانی شکل گرفت که نگرانیشان افزایش تن فروشی میان دختران و زنان روستایی، و فقیری بود که راهی و سرگردان بانکوک می شدند.

زنان FOW در چند نقطه مرکزی بانکوک مستقر شدند و به گرفتن ارتباط با گروه ها و افراد در سراسر کشور، مناطق و بالاخره با گروه هایی در کشورهای دیگر اهتمام نمودند. دغدغه ها و تلاش های مستمر آنان برای کسب امکانات رفاهی زنان جوان اینک به یک شبکه ملی تبدیل شده است؛ شبکه ای که رفع خشونت علیه زنان، گسترش حقوق بشر زنان و تعدیل شرایطی که زنان کم درآمد و فقیر را به تن فروشی و بردگی جنسی اغوا میکند، هدف عاجل خود ساخته است.

زنان FOW خدمات مشاوره ای برای دختران، جوانان و خانواده ها در شهرها و روستاهای تایلند تدارک می بینند، و به ساماندهی کارگاه های آموزشی برای زنان جوان و جذب آنان به فعالیت های داوطلبانه، تهیه منابع آموزشی و پوستر و بروشورهای هشدار دهنده ، انتشار یک بولتن خبری دو زبانه، تائی و انگلیسی می پردازند.

FOW بیش از آن که یک سازمان باشد یک شبکه است . فعالیت های آن بیش از آن که بر روی برنامه های از پیش تعیین شده باشد، متوجه برطرف کردن نیازها و احتیاجات موجود است. همکاری و مشارکت در FOW مستلزم عضویت در آن نیست و هرکسی بنا به علاقه و موقعیت خود باری از امور و وظایف را به دوش می کشد.