در کنار افغانستان می‌مانیم؛ حقوق زنان در مذاکرات صلح
آزاده راز محمد، جنا ساپیانو، فلیسیتی گری، ژاک ترو
ترجمه:رزا صراف
کانون زنان ایرانی
استرالیا و باقی دنیا باید به مذاکره‌کنندگان یادآور شوند که از حقوق زنان حمایت کنند در غیر این صورت مذاکرات صلح بی‌معنا خواهد بود.
تفاهم‌نامه‌ای که میان ایالات متحده و طالبان در ماه فوریه ۲۰۲۰ امضا شد، قرار است به طولانی‌ترین جنگ میان آمریکا(و استرالیا) و طالبان پایان دهد. پس از نزدیک به دو دهه مناقشه، آمریکا و هم‌پیمانان ناتو متعهد می‌شوند که نیروهای ارتش خارجی را از افغانستان خارج کنند. در مقابل، طالبان متعهد شد که از عملیات گروهک‌های تروریستی در قلمرو افغانها جلوگیری کرده و در مذاکرات دولت افغانستان مشارکت کند.
در فاصله سالهای ۱۹۹۶ و ۲۰۰۱ طالبان، تفاسیر سختگیرانه خود از قوانین شرع اسلامی، از جمله قطع عضو، سنگسار مجرمان و خشونت سازمان‌یافته بر زنان و دختران را بر مردم تحمیل کرد. اما تفاهم‌نامه میان آمریکا و طالبان هیچ اشاره‌ای به این خشونت‌ها یا حفاظت از زنان در مقابل آنها نکرده است، با اینکه حمایت از حقوق زنان یکی از دلایل دخالت آمریکا در سال ۲۰۰۱ بود. این مذاکرات محرمانه و تعجیل آمریکا در بازگرداندن نیروهایش از افغانستان به این ترس دامن می‌زند که حقوق زنان وجه‌المصالحه این توافق با طالبان واقع شده باشد. ماهیت صحبتها در باره این موضوع نیز هنوز کلی و نظری است.
مذاکرات صلح در افغانستان در ماه سپتامبر ۲۰۲۰ در دوحه شروع شد. هر دو طرف درباره احتمال آتش‌بس پایدار و نقش طالبان در حکومت آینده افغانستان مذاکره می‌کنند. گرچه، افغانها، علی‌الخصوص زنان و اقلیتها، با دیده تردید به این مذاکرات می‌نگرند و نگران بازگشت ظلم و خفقان گذشته هستند. تا امروز، فرآیند برقراری صلح در افغانستان با روش “فعلا صلح کنیم، بعدا به عدالت می‌پردازیم” پیش رفته است. طالبان به روشنی از نقش خود در آشتی، تقسیم قدرت و/یا حکومت سخنی نگفته است. دیدگاه آنها نسبت به حقوق زنان و اقلیتها و جایگاهشان در میان طالبان مبهم و متغیر بوده است. در مقابل، حکومت افغانستان به دنبال آتش‌بسی فوری و بنای حکومتی بر پایه احترام به حقوق زنان و اقلیتهاست.
با وجود کارزارهای ملی و بین‌المللی دائمی برای حمایت از حقوق زنان در مذاکرات صلح، زنان و دختران با افزایش خشونت در افغانستان مواجه شده‌اند، از جمله ترور فعالان زن و رهبران جنبشهای اجتماعی. فوزیه کوفی، سیاستمدار و یکی از نمایندگان زن در تیم مذاکره‌کنندگان دولت، کمی پیش از مذاکرات دوحه مورد سوءقصد واقع شد و جان سالم به در برد. گروه‌های مدنی زنان کارزارهای بسیاری را رهبری کرده‌اند و جدیدترین آنان تلاش برای دستیابی به آتش‌بسی است که در آن به برابری جنسیتی قائل باشند و از حقوق زنان محافظت شود.
جمیله افغانی، نماینده افغانستان در اتحادیه زنان برای صلح و آزادی، در سخنرانی‌اش در شورای امنیت سازمان ملل در ۲۶ جولای ۲۰۱۹، بر این نکته تاکید کرد که زندگی زنان افغانستان از زمان حکومت طالبان تا چه حد تغییر کرده است و نقش جامعه بین‌الملل در حمایت و دفاع از حقوق زنان و شرکت در فرآیند مذاکرات صلح تا چه حد حیاتی است:
“زنان امروز افغانستان زنان سی یا چهل سال پیش نیستند. ما به حقوقی که عقیده‌مان به ما اعطا کرده و همچنین آنچه قوانین افغانستان و قوانین بین‌الملل تصویب شده در افغانستان برایمان تعیین کرده است، واقفیم. جامعه بین‌الملل باید در این نقطه حساس در کنار ما بماند و اطمینان حاصل کند که حقوق ما وجه‌المصالحه پیمان صلح سیاسی نشود.”
با این حال در ماه مارچ امسال تنها یک زن، دکتر حبیبه سرابی، به کنفرانس موسکو بر روی مذاکرات صلح افغانستان که اختیارات تفویض شده توسط دولت افغانستان به طالبان و نمایندگان روسیه، چین و پاکستان را شامل می‌شد، دعوت شد. در مذاکرات اخیر در دوحه نیز اوضاع زنان آن چنان بهتر نیست. تنها چهار نماینده زن-حبیبه سرابی، فاطمه گیلانی، شریفه زورمتی وارداک و فوزیه کوفی، از طرف تیم ۲۱ نفره مذاکره‌کنندگان حکومت افغانستان حضور دارند و در تیم نمایندگان طالبان هیچ زنی حضور ندارد.
دکتر سرابی این هفته، در مراسمی که دانشگاه مانش درباره مسئله زنان و صلح بین‌الملل و امنیت در افغانستان برگذار خواهد کرد، صحبت خواهد کرد. افزایش آگاهی جهانی درباره چالش مبرمی که زنان افغانستان با آن روبرو هستند، ضروری است و این مراسم تلاشی برای افزایش این آگاهی است، علی‌الخصوص با در نظر گرفتن نقش طولانی‌مدت استرالیا در مناقشات و تلاش برای صلح در افغانستان. این کنفرانس بر نقش زنان در مذاکرات و اهمیت حمایت از حقوق زنان متمرکز خواهد بود.
نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که فرآیندهایی که همه مسایل را دربرمی‌گیرند؛ ماندگاری بیشتری دارند و در نظر گرفتن مسایل زنان منجر به مشارکت آنان در جامعه پسا-تفاهم خواهد شد. برای پیشبرد اهداف برابری طلبانه، مکانیسم افغانستان برای صلح همه شمول، که کنسرسیومی از نمایندگان جوامع مدنی افغانستان است، پیشنهاد تشکیل بُردی تخصصی برای مسایل جنسیتی، متشکل از ۲۰ زن که صدای زنان در مذاکرات صلح باشند را داده است.
از آنچه در صحبتهای درون افغانستان می‌شنویم، صلح در افغانستان امکان‌پذیر است. اما عقب‌نشینی عجولانه نیروهای خارجی می‌تواند باعث پایان یافتن زودهنگام حمایتهای خارجی شده و ثبات داخلی افغانستان را به خطر بیندازد. توافق با طالبان نباید دست‌آوردهای زنان در بیست سال گذشته را تضعیف کند. بازیگران بین‌المللی، از جمله استرالیا باید به فشار بر طرفین مذاکرات، از جمله سهمیه سی درصدی جنسیتی نمایندگان مردم در شورای ملی (ولسی جرگه) برای حمایت از حقوق زنان ادامه دهند. چنین حمایتهایی باید جزء شروط کمکهای بین‌المللی قرار گیرد. همچنان که دولت استرالیا نیروهای ارتشش را خارج کرده و سفارتش را در کابل می‌بندد، باید به استراتژی سیاست خارجی مبتنی بر برابری جنسیتی خود پایبند باشد: باید اطمینان حاصل شود که کمکها به افغانستان موافق تعهدات استرالیا در برنامه ملی عمل برای زنان، صلح و امنیت ۲۰۲۱-۲۰۳۱ باشد و در کنار زنان و دختران افغان بمانیم.
منبع: the-interpreter
منتشر شده در تاریخ ۲۲ جون ۲۰۲۱
