خانه‌های امن زنان افغانستان زیر پرچم طالبان ناپدید می‌شوند
ترجمه:فریده غائب
کانون زنان ایرانی
قریب بیست سال، خانه‌های امن زنان، پناهگاهی بود برای صدها دختر و زن افغانستانی که تلاش می‌کردند از آزار خانگی، خشونت جنسی و ازدواج اجباری بگریزند.حالا که طالبان در افغانستان قدرت را به دست گرفته‌اند، ده‌ها خانه‌ی امن در افغانستان بسته شده که به مثابه قطع شدن یک مسیر فرار حیاتی برای قربانیان آزار خانگی است.دولت جدید افغانستان که طالبان آن را در دست دارند هنوز سیاست‌های خود را در قبال خانه‌های امن زنان مشخص نکرده اما از آن جا که قبل‌ترها طالبان به پناهگاههای زنان عنوان “فاحشه‌خانه” اطلاق کرده بود، فعالان اجتماعی از این ترس دارند که این گروه اسلامی نظامی، خانه‌های امن را تعطیل کند.
از زمان تصرف کابل در ۱۵ آگوست، طالبان بعضی از همان سیاست‌گذاری‌های سرکوبگرانه علیه زنان که قوانین بی‌رحمانه‌اش را از ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ تعریف کرده بود، دوباره تحمیل کرده است.
حکومت جدید طالبان تا اینجای کار تحصیلات آموزشی دختران را محدود، حق اشتغال بسیاری از زنان را لغو، وزارت امور زنان را منحل و پلیس امنیت اخلاقی ترسناکش را دوباره احیا کرده است.
هم‌زمان با تسخیر رعدآسای شهرهای افغانستان به دست طالبان در تابستان امسال، بسیاری از پناهگاههای زنان از بیمِ مجازات، شروع به بستن درهای خود کردند. در اکثر موارد، کارمندان این خانه‌های امن، مدارک حساس را سوزاندند و به همراه زنانی که به این مراکز پناه آورده بودند، از آنجا فرار کردند.
ترس از ناامنی
سرپرست یکی از خانه‌های امن در کابل، که به شرط فاش نشدن نامش با RFE/RL مصاحبه کرده می‌گوید که هنگام ورود طالبان به کابل با انتخاب دردناکی روبرو بوده است: پناهگاه را باز نگه دارد و کارمندان و پناه‌جویانش را در معرض تلافی‌جویی طالبان قرار دهد یا تعطیل کند و زنان را به خانواده‌های آزارگرشان بازپس بفرستد.
او می‌گوید: “به درخواست خود این زن‌ها، ما آن‌ها را به خانواده‌هایشان تحویل دادیم و از خانواده‌ها ضمانت‌نامه‌ی کتبی گرفتیم که دوباره با آن‌ها بدرفتاری نکنند. ما به طالبان هیچ اعتمادی نداریم بنابراین مجبور به تعطیلی خانه امن شدیم. “
فعالان اجتماعی نگران دختران و زنانی هستند که زمان بازگشت به خانواده‌هایشان ممکن است قربانی به اصطلاح “قتل‌های ناموسی” شوند ؛ به قتل رساندن زنانی که به ادعای خانواده با اقداماتی مثل فرار از خانه باعث بی‌آبرویی شده‌اند.
به گفته‌ی هیدر بار( Heather Barr) معاون مدیر حقوق زنان در سازمان دیده‌بان حقوق بشر، اغلب زنان و دخترانی که مجبور به فرار از پناهگاه‌ها به سوی خانواده‌هایشان شده‌اند، درست به همان دایره خشونتی قدم می‌گذارند که نیازمند فرار از آن بوده‌اند.
او معتقد است که ما باید نگران امنیت و زندگی آن‌ها باشیم چون این زن‌ها دقیقا زمانی به سوی آزارگرهای خود بازگشته‌اند که تمامی محدودیت‌های وضع شده بر خشونت علیه زنان ناپدید شده‌اند.
در حالی که بسیاری از خانه‌های امن فعالیت خود را متوقف کرده‌اند، تعداد بسیار کمی از آن‌ها تصمیم گرفته‌اند که درهای خود را باز نگه‌دارند ولی متقاضی جدیدی نمی‌پذیرند و در تلاش برای حفظ امنیت پناهجویان خود تا آنجا که میسر است از کانون توجه دور می‌مانند.
یکی از این پناهگاه‌هایی که همچنان فعال باقی مانده است، خانه‌ی امنی است در کابل، میزبان پنج زن که بعضی هم کودکی به همراه دارند. خیلی‌هایشان سال‌هاست در این پناهگاه زندگی کرده‌اند و می‌گویند که از ترس اینکه قربانی قتل‌های ناموسی بشوند، قادر به بازگشت به خانه‌های خود نیستند.
به گفته‌ی مدیر این خانه امن، زن‌هایی که اینجا زندگی می‌کنند جای دیگری برای رفتن ندارند. او که به شرط ناشناس باقی ماندن با RFE/RL گفتگو می‌کرد گفت: به همین دلیل ما تعطیل نکردیم. هیچ‌وقت اجازه نمی‌دهم که آن‌ها بی‌خانمان بشوند.
این سرپرست خانه امن در ادامه اضافه کرد که جنگجویان مسلح طالبان تاکنون بارها دفاتر خانه امن را بازرسی کرده‌اند. نظامی‌های طالبان، وسائل نقلیه و اموال شخصی را مصادره کرده‌اند ولی به کسی آسیب فیزیکی نرسانده‌اند.
تهدیدهای مرگ
حتی پیش از آن که طالبان این‌گونه راه خود را دوباره به سوی قدرت باز کند، خانه‌های امن زنان با انتقادات بسیار تندی از سمت جامعه‌ی عمیقاً محافظه‌کار و مردسالار روبرو شده بود.
آزار خانگی روالی عادی است. ازدواج‌های اجباری یک هنجار تلقی می‌شوند و نرخ خودکشی زنان در افغانستان جزو بالاترین آمارها در جهان است. همه‌ی این‌ها علیرغم پیشرفت‌هایی است که برای حقوق زنان از زمان حمله به افغانستان به رهبری آمریکا در اواخر سال ۲۰۰۱، صورت گرفته است.
در گذشته، چهره‌های مذهبی تلاش کرده بودند تا پناهگاه‌ها را تحت کنترل دولت بیاورند. خیلی از این خانه‌های امن به طور مستقل راه‌اندازی شده بود و ترکیبی از خیّرین خصوصی، سازمان‌های بین‌المللی و دولت‌های خارجی از آن‌ها حمایت مالی می‌کردند.
عدد دقیق پناهگاههای زنان در افغانستان پیش از تسلط طالبان نامعلوم است. اما فعالان اجتماعی تخمین می‌زنند که حداقل ۳۰ خانه امن در نیمی از ۳۴ ایالت کشور وجود داشته است.
تعداد زیادی از آن‌ها بعد از سال ۲۰۰۱ ثبت و راه‌اندازی شدند و با وجود روال همیشگی تهدید مرگ و اقدام به ترور از طرف طالبان به کار خود ادامه دادند.
برخی از این خانه‌های امن، به ویژه آن‌هایی که بیرون از کابل بودند، کاملاً خارج از سیستم به حیات خود ادامه می‌دادند. ردپای دیجیتال نداشتند و از اسامی رمز استفاده می‌کردند.
به گفته‌ی یکی از کارکنان یک ان.جی.او NGO خارجی که در افغانستان کار می‌کند : خیلی از خانه‌های امن فعلا فعالیت خود را به حالت تعلیق درآورده‌اند ولی ممکن است بعدا دوباره شروع به کار کنند.
این فرد که در مصاحبه با RFE/RL به دلیل حساسیت موضوع خواست نامش فاش نشود همچنین بیان کرد : دفعه بعد، این خانه‌های امن از درگیری‌های بیرونی که باعث جلب توجه مقام‌های مسئول شود دوری خواهند کرد.
عقب‌گرد از حقوق
از زمانی که طالبان دوباره قدرت را به دست گرفتند تلاش کرده‌اند تصویر متعادل‌تری از خود ارائه دهند تا افغان‌ها و جامعه‌ی بین‌الملل را متقاعد کنند که تغییر کرده‌اند.
زیرنظر حکومت سرکوب‌گر طالبان در دهه ۹۰ میلادی، زنان مجبور بودند از فرق سر تا نوک پای خود را بپوشانند، از کار کردن بیرون از خانه منع شده بودند و اگر می‌خواستند از خانه بیرون بروند باید یکی از خویشاوندان مذکر، آن‌ها را همراهی می‌کرد. حق تحصیل فقط به دختران خردسال محدود شده بود.
در اولین کنفرانس خبری بعد از به دست‌گیری امور در کابل، طالبان قول داد که از حقوق زنان در قالب تفسیر بنیادگرایانه‌ی خودشان از قانون شریعت اسلامی حفاظت می‌کنند.
اما شاخه‌ی نظامی هیچ نشانه‌ای دال بر اینکه دیدگاه‌هایشان از دو دهه پیش که بر افغانستان حاکم بودند تا الان تغییری کرده باشد از خود بروز نداده‌اند. اقدامات عملی‌شان در تضاد با قول‌های ابتدایی است.
طالبان دولت تمام مردانه جدیدش را در حالی شکل داده است که همگی از کهنه‌سربازهای تندرو به حساب می‌آیند. هیچ زنی حتی در حلقه‌های ثانویه در این دولت حضور ندارد.
طالبان چنین گفته که زنان برای کار در این دولت جدید مناسب نیستند.
همچنین وزارت امور زنان را منحل کردند و دوباره وزارت امر به معروف و نهی از منکر را برپا کرده‌اند.
در دهه‌ی ۹۰ میلادی، وزارت امر به معروف و نهی از منکر، مسئول اجرای قوانین طالبان درباره‌ی مسائل اخلاقی بود که از جمله شامل قوانین پوششی سختگیرانه و جداسازی جنسیتی در جامعه می‌شد. پلیس مخوف این وزارت‌خانه به خاطر کتک‌زدن متخلفان در ملاعام که شامل زنان هم می‌شد شهرت بدی داشت.
طالبان به زن‌ها توصیه کرده است که به خاطر امنیت خودشان تا آنجا که ممکن است در خانه بمانند. نظامیان به ده‌ها هزار کارمند زن دولتی سابق دستور داده‌اند علیرغم بازگشت همکاران مردشان به کار، به شغل‌های خود بازنگردند.
در ۱۹ سپتامبر، شهردار موقت کابل به کارمندان زن شهرداری گفته است که در خانه بمانند و فقط آن‌هایی می‌توانند به کار بازگردند که جایگزین مردانه‌ای برای‌شان وجود ندارد.
دختران افغان از بازگشت به دبیرستان منع شده‌اند. دولت طالبان دستور داده که فقط پسرها و معلم‌های مذکر به کلاس‌های درس بازگردند.
طالبان، قانون جدید پوشش و جداسازی جنسیتی در دانشگاه‌ها را نیز اعلام کرده است که فعالان اجتماعی آن را “نشانه واضح سرکوب” توصیف می‌کنند.
نظامیان طالبان همچنین معترضان زن را که خواهان حق اشتغال و اجازه‌ی تحصیل بودند با خشونت متفرق کردند.
طالبان بارها در تلاشی آشکار برای دفع انتقادات بین‌المللی، اعلام کرده که تصمیم‌هایش درباره‌ی زنان موقتی است؛ آن هم هم‌زمان با نشر احکام تندرویانه.
منبع ترجمه :https://gandhara.rferl.org/a/afghanistan-taliban-women–shelters-disappearing/31477947.html
